Bezuinigen op kennis (Gerectificeerd)

Na jaren verschraling is de groeiende belangstelling voor technische studies en bètavakken een opluchting. Tegelijkertijd zet de overheid een flinke stap achteruit. Voor een besparinkje van netto 20 miljoen euro per jaar moeten voortaan studenten van buiten de EU, onder wie veel hoogbegaafde Aziaten, meer collegegeld gaan betalen dan EU-burgers. Voor sommige studies kan het collegegeld dan oplopen tot 15.000 harde euro's per jaar. Tot nu toe past de overheid voor elke student, ongeacht de herkomst, het verschil tussen het collegegeld (1.476 euro) en de werkelijk gemaakte opleidingskosten bij. De bezuiniging die het ministerie heeft aangekondigd, is bedoeld als compensatie voor de uitbreiding van de EU, die verplichtingen schept tegenover een naar verwachting groeiend aantal studenten uit de nieuwe lidstaten. Die krijgen recht op studiebekostiging door de Nederlandse overheid. Dan maar minder studenten uit China of Vietnam, redeneert het kabinet.

Op het eerste gezicht lijkt het alleen filantropisch om zomaar het collegegeld van studenten uit de hele wereld aan te vullen. Maar die buitenlandse studenten houden na hun afstuderen onderzoeksafdelingen van universiteiten en hogescholen overeind, in een tijd dat Nederlanders weinig belangstelling hebben voor technische vakken en bètastudies, laat staan voor een matig betaalde onderzoeksbaan. Buitenlanders dragen bij tot de internationale faam van bèta-faculteiten, waar taal minder een rol speelt. Eindelijk zit Nederland aan de ontvangende kant van een brain drain die later ook het toeleverende land ten goede komt. In 2003 namen buitenlanders ruim tweevijfde van de promoties aan de technische universiteit van Delft voor hun rekening. De helft daarvan komt van buiten de EU. Van de kwaliteit van het onderzoek aan de universiteiten profiteren ook Nederlandse studenten die daar worden opgeleid.

Dagelijks heeft de internationaal gerichte handelsnatie Nederland baat bij over de hele wereld wonende alumni die in Nederland zijn opgeleid. Toen Boutros Ghali nog secretaris-generaal was van de Verenigde Naties, maakte hij in Den Haag twee uurtjes vrij voor zijn voormalige hospita uit de tijd dat hij – net als in een ander jaar senator Ted Kennedy – een opleiding volgde aan het Vredespaleis. Veel Indonesische politici zijn in Nederland opgeleid. Philips-functionarissen kunnen in China geestverwanten ontmoeten die jaren in Eindhoven, Twente of Delft hebben gestudeerd. Met hen is het makkelijker praten dan met Chinezen die Nederland ergens tussen Afrika en Rusland weten te plaatsen. De in Nederland opgeleide buitenlanders kunnen blijven of tijdelijk terugkomen om college te geven of onderzoek te doen.

Twintig miljoen euro per jaar is een klein bedrag om op deze manier van Nederland een knooppunt te maken in het wereldkennisnetwerk. Een beurzenstelsel voor buitenlandse studenten van vijf miljoen euro per jaar onder de bekende motto's van excellence en topkwaliteit kan dit verlies niet compenseren. Excellence wordt niet bepaald van bovenaf, maar wordt verdiend door hard werk van onderzoekers dat elders erkenning vindt. Uitnemendheid wordt soms pas na een Nederlandse opleiding bereikt. Er moet zeker bezuinigd worden op zinloze overheidsuitgaven, maar bij onderwijs is jarenlang een kaalslag aan de gang waarvan de gevolgen niet vandaag of morgen, maar wel op de lange duur merkbaar zijn.

Rectificatie

Collegegeld

Anders dan in het hoofdartikel Bezuinigen op kennis (25 augustus, pagina 7) is gesuggereerd, betalen veel studenten van buiten de Europese Unie in Nederland al meer collegeld dan EU-studenten. Aan sommige universiteiten betalen niet-EU-studenten 10.000 euro collegegeld. De door de universiteiten aan niet-EU-studenten geboden aanvullingen van de collegegelden tot de werkelijke kosten van de opleiding lopen sterk uiteen. Door de bezuinigingsmaatregel van het kabinet moeten niet-EU-studenten voortaan alle kosten van de opleiding zelf dragen.