Blikken tractor met versnellingsbak

Het meisje (6) was te logeren. Ze zag de landbouwtrekker die de post zojuist gebracht had. Op slag verliefd, hij kan echt sturen. Ze heeft er twee dagen mee gespeeld. Maar daarvoor was hij niet opgestuurd. Hij was bedoeld om te slopen. Tot verbijstering van het meisje. Slopen? Ze gaf het varken rijles en was zelf de boer. Zoiets sloop je toch niet?

De Lanz Bulldog 4016 is een nieuwe landbouwtractor van de Tsjechische fabriek Kovap. Ze maken er meer, ook een John Deere. En een lieveheersbeestje. Het is een speelgoedfabriek. Alles van blik. Het lieveheersbeestje kan met een sleuteltje worden opgewonden. De tractoren ook. Maar er is een groot verschil. Het beestje heeft geen versnellingsbak. Die zit wel in de tractoren van Kovap. Drie versnellingen vooruit, een achteruit. En de vrij. Zeldzaam, versnellingsbakken. Er is een dakloze Mercedes geweest van Schuco, in het blikken tijdperk van de jaren vijftig. Die kon ook schakelen.

Blikken speelgoed wordt nu vooral gemaakt als aandenken aan een voorbije tijd. Voor in de kast achter glas.

Behalve de spullen van Kovap. De Tsjechen maken gewoon speelgoed van blik voor kinderen van nu. Niks nostalgie, spelen! Pas later zullen de landbouwtrekkertjes op veilingen groot geld opbrengen, als ze allang niet meer gemaakt worden.

Toen Tsjechië nog opgesloten zat in het communistische bolwerk zullen de tractortjes en bijbehorende wagentjes en oogstmachines waarschijnlijk vooral naar bevoorrechte Russische kindjes zijn geëxporteerd. Nu staat de fabrikant er mee te pronken op de jaarlijkse internationale speelgoedbeurs in Neurenberg. Erg opvallen doet het speelgoed daar niet en dat is verbazend. Om de kwaliteit en afwerking zou elke inkoper van speelgoed er voor moeten vallen. En voor de versnellingsbak natuurlijk.

Er kan niet geschakeld worden tijdens het rijden, de kindboer pakt de trekker beet en zet hem in z'n een, of twee of drie. Drie snelheden vooruit. Achteruit gaat hij tergend langzaam en dat is helemaal spectaculair. De trekker heeft ook een hendel die lijkt op een handrem. Maar het is geen rem. Met de hendel zet de berijder de versnellingsbak vast.

Broer en zus Sweering in Almere drijven een kleine speelgoedgroothandel, Sweering BV, die ze overnamen van hun vader. Ze importeren onder meer het speelgoed van Kovap. Ik kocht de Lanz Bulldog 4016 en kreeg na een dag spelen zin om hem te slopen. Net als vroeger. Om te zien hoe de versnellingsbak werkt. Maar liever nog liet ik het me uitleggen door de importeur. Die bleek tot mijn verbazing zelf al die jaren de verleiding te hebben weerstaan om er een open te maken, wat bij blikken speelgoed meestal stukmaken betekent. Maar hij begreep de noodzaak tot inzicht. Hij stuurde me een trekkertje dat verkleurd was in een etalage. Voor de sloop. Om het binnenwerk te kunnen zien en begrijpen.

Nu is het meisje naar school en kan ik mijn journalistieke werk doen, met een tangetje en een schroevendraaier. De bodemplaat is open en in een oogopslag is vast te stellen dat het een echte versnellingsbak is die schakelt als in een gewone auto. Het is niets anders dan het behendig verschuiven van tandwieltjes. Dus wie weten wil hoe Kovap ze in het heel klein maakt hoeft zijn speelgoed niet stuk te maken maar kan gerust de versnellingsbak van een grote auto openmaken. Zo zit het. Maar die in het mooie blikken tractortje is knapper, zo klein.

De Tsjechische fabriek heeft een internetsite: www.kovap.cz. Met plaatjes die hebzucht wekken. Maar waar is het speelgoed te koop?

De steeds zeldzamere zelfstandige en eigenwijze speelgoedwinkeliers hier en daar in Nederland verkopen soms speelgoed van Kovap. Maar landbouwtractoren komen maar weinig de grote stad in. En een speelgoedwinkel in het Gooi waar nog wel eens iets ongewoons verkocht wordt? Nee, geen landbouwtrekkers, zegt de chef. Die willen kinderen in het Gooi niet. Die willen Daimlers.