Van spaarvarken tot islamitisch spaarschaap

Moslims kunnen in Nederland nog niet kiezen voor een islamitische bank. In theorie gaat het om een kwart miljoen huishoudens. ,,Op termijn zal 80 procent islamitisch bankieren.''

Een conventionele spaarrekening levert rente op. Dat mag niet. Op de hypotheek wordt rente betaald. Dat mag ook niet. En de belastingaftrek van de hypotheekrente kan dus ook niet.

De islam kent een verbod op het heffen en het betalen van rente. Dat geldt in theorie voor de kwart miljoen islamitische huishoudens in Nederland. Moslims die zich strikt aan de geloofsregels willen houden, kunnen geen gebruikmaken van de diensten van banken.

In Engeland bestaat reeds een islamitische hypotheek en heeft een puur islamitische bank een vergunning gekregen. In de Verenigde Staten heeft het ministerie van Financiën sinds een halfjaar een wetenschappelijk onderzoeker volledig op dit dossier gezet. En in Nederland onderhandelt de Rabobank met de belastingdienst over een fiscaal vriendelijke constructie voor een islamitische hypotheek.

,,Nu hebben moslims in Nederland nog geen keuze'', zegt M. Ramli, de voorzitter van Islamic Commerce. Deze groep wil zowel om ideële als commerciële redenen het islamitisch bankieren in Nederland en West-Europa toegankelijk maken. ,,Deelnemen aan het financieel verkeer moet nog middels het conventionele, op rente gebaseerde banksysteem.''

Volgens Ramli is het verbod op rente maar een deel van de reden waarom islamitisch bankieren in Nederland een gouden toekomst tegemoet gaat. ,,Ethische aspecten spelen ook een rol. Een islamitische bank investeert niet in de varkenssector of in de productie van wapens of alcohol.''

Ondanks het verbod op rente, zijn er legio manieren voor banken om geld te verdienen. Basisprincipe van het islamitisch bankieren is dat alle partijen bij een overeenkomst gelijke kansen op winst en verlies hebben. Een bank kan geen rente uitkeren, maar wel een winstdeel. ,,Vergelijk het met het slachten van een kip'', trekt Ramli de parallel met de islamitische spijswetten. ,,Aan het eind is het beest dood, het verschil zit in de manier waarop de kip sterft. Als de juiste regels worden gevolgd, kan de slager of de bank het predikaat halal, in overeenstemming met de sharia, krijgen.''

Als een bank dezelfde diensten halal, en tegen vergelijkbare kosten levert, verwacht Ramli dat op termijn 80 tot 95 procent van de Nederlandse moslims islamitisch gaat bankieren. ,,Kijk naar de demografische ontwikkeling in Nederland: relatief veel geboorten en de onderwijsachterstand wordt snel ingelopen. Het is een enorme groeimarkt.''

De veranderende bevolkingssamenstelling en de vraag naar nieuwe bancaire producten is ook de Rabobank opgevallen. R. Klooster, adjunct-directeur particulieren in Utrecht, zag twee jaar geleden de eerste vraag naar halal bankproducten. Deels vanuit commerciële overwegingen verdiepte hij zich in de allochtone doelgroep. Hij overwoog om als een ,,ludieke handreiking naar de doelgroep'' een spaarschaap te introduceren. ,,Pas gaandeweg kwam de vraag naar serieuze islamitische producten naar voren.''

Hij hoedt zich ervoor islamitische allochtonen als homogene groep te zien. ,,Is een studerende Marokkaanse jongen een Marokkaan of een student en als hij een huis wil kopen is hij dan een moslim of een huizenkoper?''

Klooster zet zijn vraagtekens bij de schatting dat 80 tot 95 procent van de moslims interesse heeft. De tweede, derde en binnenkort vierde generatie zullen in hun gedrag steeds meer seculariseren en mede daardoor steeds meer opgaan in de Nederlandse samenleving ,,en dus gemakkelijker gebruikmaken van de conventionele financiële dienstverlening''.

Klooster twijfelt aan de commerciële haalbaarheid. ,,Op Kanaleneiland in Utrecht, waar veel Marokkanen wonen, is de vraag naar hypotheken niet erg groot. Dat is geen kwestie van geloof maar van inkomen.''

Toch neemt de Rabobank de vragen naar islamitische producten zo serieus dat op korte termijn een besluit valt over een laatste onderzoek naar de haalbaarheid van een islamitische hypotheek. Als er wordt besloten dat de halalhypotheek bestaansrecht heeft, duurt het nog een jaar voordat de hypotheek daadwerkelijk beschikbaar is. De dure onderzoeken en productontwikkeling vinden plaats ondanks de inschatting van Rabobank-topman B. Heemskerk dat er slechts ,,1.000 man interesse hebben''. Er zijn volgens hem te weinig Nederlandse moslims die de sharia op dit orthodoxe punt willen volgen.

Vice-voorzitter A. El Boujoufi van de Unie van Marokkaanse Moslim Organisaties in Nederland (UMMON) is geen warm voorstander van de introductie van het islamitisch bankieren. ,,Het versterkt de verzuiling van moslims in Nederland en hindert op die manier de integratie'', zegt hij. Volgens hem kunnen moslims gewoon conventionele financieringsmethoden gebruiken. Pas als het islamitisch bankieren mogelijk is ,,ontstaat er een verplichting voor gelovigen om zich daaraan te houden.''

En dat is waar Ramli op hoopt. ,,Binnen twaalf maanden kunnen moslims in Nederland islamitisch bankieren.''