`Roofovervallen op musea worden trend'

In Oslo zijn twee schilderijen gestolen van Edvard Munch, waaronder het wereldberoemde meesterwerk De Schreeuw. Niet door een inbraak 's nachts, maar door een overval op klaarlichte dag. ,, Wat in Oslo gebeurde , kan in Nederland ook.''

Gemaskerde mannen dwongen de aanwezigen op de grond met wapens. ,,Dat kan overal gebeuren, ook hier, het is voor ieder museum the worst nightmare'', aldus een woordvoerder van het Van Gogh-museum. Het Van Gogh was in 2002 slachtoffer van een ouderwetse inbraak. Sindsdien is beveiliging ,,topprioriteit''.

Om overvallen op klaarlichte dag tegen te gaan, zijn vergaande maatregelen nodig, zegt beveiligingsexpert Ton Cremers, voormalig hoofd beveiliging van het Rijksmuseum. ,,Musea moeten concessies doen aan de toegankelijkheid, bijvoorbeeld door het aanbrengen van detectiepoortjes en sluizen.'' Het Van Gogh-museum sluit geen enkele maatregel uit en gaat kijken naar de ,,leerpunten'' van de overval in Oslo. ,,Maar we zijn een open instelling, geen kluis.''

De brutaliteit van deze overval verrast Ton Cremers ,,absoluut niet''. ,,Het is zeer zorgwekkend. De gewapende overval op een museum is een nieuwe trend.'' Cremers kent diverse voorbeelden, zoals de overval in 1990 op een museum in Boston en twee jaar geleden in Canada, toen een suppoost werd neergeslagen. Bij een overval op een museum in Midden-Amerika werd zelfs een suppoost vermoord. De oorzaak van de gestegen agressiviteit is volgens hem juist de verbeterde beveiliging van musea. ,,Criminelen weten dat 's nachts het alarm aanstaat en dat er infraroodcamera's zijn. De tijd die het kost om de signalering te omzeilen, besparen ze bij een overval. Dan blijft er meer tijd over voor het stelen van kunstwerken zelf.''

Volgens een Franse bezoeker hingen de kostbare werken gewoon aan een draad en haak. ,,Volgens iemand in het museum is er een kniptang gebruikt, maar die stelt de situatie misschien mooier voor.'' Musea moet kiezen tussen veiligheid en bescherming. ,,Het werk moet verankerd worden om diefstal te voorkomen, maar ook makkelijk los te maken zijn in noodsituaties, zoals bij brand. Ophangsystemen met die mogelijkheden bestaan. Maar musea moeten bereid zijn te investeren in veiligheid. Dat zijn ze helaas niet.''

Cremers verwijst naar de aankoop van de Jan Steen voor 11,9 miljoen, vorige week door het Rijksmuseum. ,,Voor aankopen zijn altijd fondsen en subsidie te vinden. Maar jaarlijks twee procent van dat bedrag uitgeven om de schilderijen ook in huis te houden, weigert men.''

Is de veiligheid van de Nederlandse musea verbeterd sinds de spraakmakende diefstal van twee Van Goghs uit het Van Gogh-museum? ,,Nee. Het Van Gogh-museum heeft wel enkele aanpassingen verricht, maar over de hele breedte is de beveiliging van Nederlandse musea onvoldoende. Wat in Oslo gebeurde, kan in Nederland ook.'' Marie Christine van der Swan, directeur van de Nederlandse Museumvereniging stelt dat Nederlandse musea goed en professioneel beveiligd zijn. ,,Preventie gaat ook van een goede opsporing. We zouden nu al met de collega's in Olso en met Interpol informatie moeten kunnen uitwisselen. Maar de samenwerking tussen politie en musea verloopt vrij stroperig. Daarom zijn wij met het ministerie van OCW in overleg over manieren om de communicatie te verbeteren.''