Een woud Anne Frankbomen

De kastanjeboom uit het dagboek van Anne Frank is aangetast door een houtparasiet. Als de moederboom nu wordt geënt, kan over een paar jaar een Anne Frankbos verrijzen.

,,Onze kastanje is al tamelijk groen en hier en daar zie je zelfs al kleine kaarsjes'', schreef Anne Frank ruim zestig jaar geleden in haar dagboek. Ze las de komst van het voorjaar af aan de enige boom die ze kon zien door een dakraampje van het achterhuis aan de Amsterdamse Prinsengracht 263, waar ze met haar familie zat ondergedoken. De dood van de ruim honderdvijftig jaar oude boom (een witte paardekastanje) is echter nabij. Een tonderzwam, een veelvoorkomende houtparasiet waarvan de schimmeldraden vooral oudere bomen aantast, doet de boom steeds verder van binnenuit verrotten.

De alarmklok over dit verval werd al begin jaren negentig geluid. Toen werd duidelijk dat een schimmel de boom had aangetast en dat de boom wortelde in met olie vervuilde grond van een tuin die grenst aan de tuin van de Anne Frank Stichting. De bodemsanering kostte de gemeente toen 356.000 gulden. Daarmee kon de voortzettende witrot in de boom echter niet tot staan worden gebracht. Henk Werner van het boomverzorgersbedrijf Pius Flores benoemt de boosdoener: het is de ganoderma lipsiense.

De tonderzwam staat niet uitsluitend in een slechte reuk, al zou een aangetaste kastanje daar misschien anders over denken. Vroeger werd het binnenste van de zwam gebruikt voor het zogeheten vuurslaan. De `tonder' werd in een metalen doosje of kokertje meegedragen, de tondeldoos, een voorloper van de aansteker. Hans Christian Andersen laat in een magische tondeldoos drie honden wonen, met ogen als schotels zo groot. Meer alledaags werd de tonder ook gebruikt als bloedstelpend middel.

De voortgang waarmee de tonderzwam Anne Franks kastanje verteert, werd tot voor kort jaarlijks gemeten. Maar opeens bleek dit jaar dat het tempo van de verrotting ,,iets harder'' gaat, zegt Werner. Om het verval te meten wordt een geluidstomograaf ingezet die een digitale weergave van een echo maakt. Het versnelde verval maakt volgende maand een tweede echo noodzakelijk.

Volgens ir. Jitze Kopinga van het team Beheer Bos, Natuur en Stedelijk Groen is de voortschrijding van de rot niet te voorkomen. Hoewel dat niet betekent dat de kastanje morgen instort. ,,Je moet wel goed letten op de conditie van de boom'', zegt hij. Maar dat de boom zijn einde nadert staat vast.

Bart Robbers, oud-fractievoorzitter van D66 in de gemeenteraad van Amsterdam, wil het definitief verdwijnen van de boom voorkomen. Volgens hem zag Anne Frank de kastanjeboom als symbool van de hoop op een ander bestaan dan dat van onderdrukking, oorlog en geweld. Hij wil uitgaand van de kastanjes van de onderhavige boom, een echt Anne Frankbos laten verrijzen.

,,Bomen leven voort in hun zaden'', mailt hij. ,,Elke kastanje die van de Anne Frankboom valt, is zelf een Anne Frankboom. En die kastanjes kun je eenvoudig meenemen en elders precies hetzelfde symbool laten wezen.'' Hij zou willen dat de Anne Frank Stichting kastanjes verzamelt en ze in potten plant. ,,Na twee jaar heb je al een zaailing met vier bladeren, na vier jaar herken je de boom. Zet ze op pot, en verkoop ze aan de bezoekers van over de hele wereld. Geef er een certificaat bij: deze kastanje is een zaailing van de enige echte Anne Frankboom.''

Wanneer over drie of vier jaar de Anne Frank kastanje geruimd moet worden, kunnen er misschien al duizenden ,,echte Anne Frankbomen'' over de hele wereld zijn verspreid. ,,Eerst nog klein, maar over dertig jaar machtige bomen. Als symbolen met dezelfde betekenis als van die ene achter de Prinsengracht. De Anne Frank Stichting zou er haar ideaal krachtig mee uitdragen.''

Kopinga noemt het verzamelen van die kastanjes weliswaar ,,een leuk idee'', maar de bomen die uit de kastanjes groeien zullen verschillend zijn van de moederboom, zegt hij, omdat je de boom generatief voortplant. Wil je een identieke boom, dan moet je de boom vegetatief vermeerderen. Bijvoorbeeld door takstukjes of knoppen van de moederboom te enten op een onderstam. Werner: ,,Dat is volgens mij nog niet gedaan.''

Maar met het potten van kastanjes is volgens Werner al wel een begin gemaakt. Ongeveer vier jaar geleden heeft de gemeente zaailingen gepot. De nakomelingen van de Anne Frankboom zijn inmiddels twee tot drie meter hoog. ,,Wat het stadsdeel Centrum er uiteindelijk mee wil, weet ik niet'', zegt hij. ,,Daar ga ik niet over.''