Dieven aan de schandpaal

Het zal veel moeite kosten om de samenleving ervan te overtuigen dat een winkelier geen belang heeft bij de opsporing van degenen die uit zijn winkel hebben gestolen. Een zegsman van het College Bescherming van Persoonsgegevens zei afgelopen zaterdag in de zaterdagbijlage van deze krant dat de winkelier geen belang heeft bij de publicatie van foto's van winkeldieven. Maar natuurlijk heeft een winkelier belang bij de afschrikking van misdaad. Diefstal is een grote schadepost en sommige zaken – vooral in arme wijken – moeten zelfs sluiten wegens de hoge kosten van misdaad. Omdat de politie meestal niets doet met videocamerabeelden van diefstal zijn sommige winkeliers begonnen met het plaatsen in de etalage van foto's met herkenbare gezichten. In één notoir geval in Friesland werd de ook op internet geëtaleerde verdachte herkend en gaf hij na aandrang van zijn ouders de door hem gestolen laptop terug. Van de politie die tot dan toe weinig had ondernomen, kreeg de dief een boete. Door het publiceren van de foto had deze winkelier duidelijk zijn belangen gediend.

Toch kleven er bezwaren aan deze vorm van eigenrichting bij gebrek aan beter. Er is geen professioneel juridische instantie die de beelden interpreteert. De mensen die aan de schandpaal worden genageld, zijn nog niet veroordeeld en zijn misschien wel helemaal niet strafbaar. De 79-jarige vrouw die zonder te betalen twee tijdschriften meenam uit een Amsterdamse sigarenwinkel, was wegens dementie misschien wel niet strafbaar. Haar familie voert nu een procedure tegen de sigarenhandelaar wegens belediging. Justitie heeft zelf ook bezwaren tegen deze schandpaal in de etalage.

Om te voorkomen dat winkeliers op eigen houtje verder gaan experimenteren, moet de politie actiever optreden tegen winkeldiefstal. Daarbij moet het vak van opsporing, arrestatie en verhoor zeker niet worden verwaarloosd. Alleen een beeld biedt vaak te weinig informatie. Zo kan het ook voorkomen dat mensen die door middel van een over filialen verspreide lijst met foto's uit winkels worden geweerd, onschuldig zijn. Ze kunnen toevallig vlak naast de dief hebben gestaan of ze lijken op de grofkorrelig geportretteerde dader. Deze wijze van publiceren kan ingrijpender zijn dan een enkele foto in een enkele etalage. De bewakingsdiensten die hier de taak van de politie deels hebben overgenomen, zouden goed gecontroleerd moeten worden. Het is ook wenselijk dat de rechter de kans krijgt om de grenzen vast te stellen, zoals in het geval van een demente vrouw.

Justitie overweegt nu zelf een `relatief kleine verruiming' door vaker foto's van niet-veroordeelde verdachten te verspreiden via een groter aantal tv-programma's dan nu gebeurt. Tot nu toe wordt de publicatie van foto's met succes gebruikt voor zware misdrijven als moord, roof of ontvoering. De Landelijke Selectiecommissie Opsporingsberichtgeving heeft geadviseerd om mogelijk te maken dat voortaan ook foto's worden verspreid van verdachten van alle misdrijven waarvoor voorlopige hechtenis kan worden opgelegd. Daar valt ook winkeldiefstal onder. Deze verhoogde efficiency heeft zijn prijs in een grotere kans op fouten waar slachtoffers zwaar gedupeerd door kunnen raken. Alleen voor zwaardere delicten zijn deze methoden geschikt. Justitie moet daar niet te gemakzuchtig in worden. Het heeft weinig zin om een foto te verspreiden van iemand die gemakkelijk kan worden gevonden. Uiteindelijk gaat niets boven het traditionele handwerk van de recherche bij gebleken diefstal.