Dichtgeplamuurd

Ik ga er maar van uit dat Frits Abrahams, gerespecteerd columnist van deze eerbiedwaardige krant, mijn gastrol als televisierecensent niet als moreel verwerpelijk bijklussen beschouwt. Hoewel, met dit soort fatsoensrakkers weet je het maar nooit. Maar goed, laat ik toch de stoute schoenen aantrekken.

Als ik er niet op uittrek, is de zondag voor mij de ideale televisiedag. Want ondanks alle kritiek op onze nationale zenders valt er juist op zondag enorm veel te genieten. Vooral als de dag nog jong is. Met de beschuitkruimels nog rond de mondhoeken heb ik op Nederland 3 (VPRO) genoten van De tuin van Celibidache, waarin de bejaarde dirigent aan zijn studenten duidelijk maakt waar het in de muziek werkelijk om draait. Zonder franje gefilmd. Wat ook kan worden gezegd over de documentaire op 1 (BOS) Buthan: women of the dragon kingdom.

Hoewel je op zondag in onze grote steden over de hoofden van het kooplustige publiek kunt lopen, heeft de zevende dag voor de rest van Nederland gelukkig nog een tragere polsslag dan de andere dagen. En daar voegen omroepen en zendercoördinatoren zich kennelijk nog altijd naar.

Ik houd van trage films of documentaires, waarin getracht wordt het leven te vangen. De maker wil niet zelf belangrijk gevonden worden, maar heeft respect voor wat zich voor het observerende oog van de camera afspeelt. Op zondag komen die beelden gelukkig nog in overvloed langs. Zoek uw gids er maar op na. Er is aanbod genoeg. Misschien omdat kijkcijfers op de zondagochtend en -middag minder belangrijk zijn.

Mijn belangstelling ging in de avonduren vooral uit naar het Zomergasten. Door mijn vakantie had ik nog alleen de aflevering met Heleen van Royen gezien. De golf van kritiek op de VPRO naar aanleiding van het optreden van de schrijfster van Godin van de Jacht had ik ook nog meegekregen. Kort samengevat hadden de criticasters het over `geen niveau'.

Maar in het in de Volkskrant gepubliceerde (ironische) dagboek, dat Van Royen had bijgehouden over de week voorafgaande aan haar optreden, gaf zij wel messcherp aan wat de zwakte van dit bewierookte programma is. Ze werd horendol van de bemoeienissen van de redactie. Alles wordt voorgekookt. Niet alle gewenste beelden komen bijvoorbeeld door de ballotage, zelfs de kleding wordt bepaald. Maar het belangrijkste is dat door deze werkwijze de dialoog tussen interviewer en gast in feite al voor de opname vaststaat.

Voorbereiding is natuurlijk belangrijk, maar Ischa Meijer verfoeide terecht de vragenlijstjes die havisten met pretpakketten op allerlei redacties voor de presentator klaarleggen. Het is de angst van de weinig getalenteerden dat er iets onstaat wat niet meer beheersbaar is. En veel presentatoren, ook van actualiteitenrubrieken, hebben als autocuelezer niet de ruggengraat om zich er tegen te verzetten. Keurig worden de lijstjes afgewerkt. Zelden ontstaat er iets waarvoor je naar het puntje van je stoel schuift.

Joost Zwagerman doet technisch eigenlijk alles goed en ziet er ook nog prima uit. Hij weet in feite meer van zijn gast dan de gast zelf. Keurig gaat het pingpongballetje over het net heen en weer. Maar het wordt nooit een wedstrijd. Zwagerman houdt zich keurig aan het format en de opzetjes van de redactie. In de eerste minuten maakte hij zelfs duidelijk dat het niet ging om een confrontatie of duel. En zo zorgde hij er bij voorbaat voor dat er nooit spannende televisie kon ontstaan. Dat lag niet aan de gast, bioloog en auteur Tijs Goldschmidt. Een delicate, weliswaar wat introverte man. Maar hij werd niet uitgedaagd. Het lag aan al dat redactionele intellect dat alles al had dichtgeplamuurd.

Ik heb het lang volgehouden, maar uiteindelijk bracht de zapknop me bij Mart Smeets en Leontien van Moorsel en nog later bij een Amerikaanse documentaire over bijnadoodervaringen bij RTL4. Vreselijk gemaakt, maar met een intrigerende inhoud. Tot slot, even terug naar Frits. Ik begrijp je verlangen om je `soepeler te presenteren'. Kom rustig langs voor een gratis advies. Je schijnt het nodig te hebben.

Victor Deconinck was presentator van Studio Sport/Nova en Twee Vandaag, is galeriehouder en adviseur op het gebied van communicatie en media.