Van ondergoed tot kleding buitenshuis

De vorm van de kimono is in de loop der eeuwen niet wezenlijk veranderd. Non-conformistische versies van de traditionele kleding slaan aan bij de jeugd. Correspondenten kijken hoe bewoners van `hun `land gaan gekleed.

De wijk Harajuku is van de jongeren. Hier staan de fabrieken van Johnny's en AVEX waar jongeren – soms niet ouder dan een jaar of dertien – worden klaargestoomd voor de hitparades. Winkels verkopen posters van de idolen die hier worden geboren. Kledingzaken en kapsalons bieden het bijbehorende modebeeld. In dit modebeeld heeft de laatste jaren voorzichtig een gewaagde terugkeer naar oude vormen plaats.

La Forêt is een pand van zes etages in Harajuku met tientallen kleine kledingzaken. Een bezoeker loopt deze zomer op de begane grond allereerst tegen een boetiek zaak aan die juist zeer traditioneel lijkt. Op een tafel liggen indigoblauwe yukata's, een dunne, katoenen zomervariant van de kimono. Bij nadere beschouwing blijken de obi (de brede band rond het middel die de kleding op zijn plaats houdt) zeer bijzonder. Er liggen linnen obi's waarin spijkers zijn geslagen en obi's van leer, Indonesische batik of Afrikaanse stoffen. Bovendien, zegt verkoopster Akiko Nishimura terwijl ze naar haar eigen kleding wijst, zijn dit mannelijke yukata die ze aan vrouwen verkopen waarbij ze wel ,,de klant adviseren om deze obi juist op mannelijke wijze te dragen''. Vrouwen dragen een obi namelijk traditioneel strak rond het middel, direct onder de borsten, terwijl mannen de obi rond de heupen wikkelen.

Voor een andere boetiek in La Forêt staat een vrouwelijke pop in merkwaardige kimonodracht. De voorkant hangt wijd open en onder de stemmig gekleurde kimono is een felrode tanktop zichtbaar. Rond het middel is alleen een koord gebonden. Terwijl een vrouw in kimono normaal strak is ingesnoerd, hangt de boel er hier losjes bij elkaar. ,,Er zijn ook meisjes die simpelweg een leren riem rond hun kimono binden'', zegt verkoopster Mayako Higaya. Haar zaak is een pas geopend filiaal van een handelaar in tweedehands kimono's uit Kyoto, de oude, traditionele hoofdstad van Japan. ,,In Kyoto zouden we zo'n pop nooit kunnen neerzetten'', zegt Higaya, ,,maar dit is Harajuku.''

Stylist en kimono-expert Katsumi Yumioka vindt het prachtig, deze non-conformistische behandeling van Japans traditionele kleding. Yumioka doet van alles, zolang het maar met kimono's te maken heeft. Hij verzorgt kleding en styling voor speelfilms, tv-producties of reclame, hij beheert een aantal winkels en hij schrijft er boeken over. In een smal steegje in deze wijk houdt hij al 35 jaar kantoor. Bij binnenkomst zit de 57-jarige met naald en draad handtasjes te maken van lappen stof uit oude, versleten kimono's.

Een van de fascinerende aspecten van kimono's is voor Yumioka dat de vorm in de loop der eeuwen niet wezenlijk is veranderd, alleen de gebruikte stoffen, kleuren, patronen en de manier van dragen. Die veranderingen zijn van alle tijden, en niet nu pas uitgevonden door de meisjes in Harajuku. ,,Een yukata werd ooit beschouwd als een soort ondergoed'', zegt Yumioka. ,,Men droeg een yukata binnenshuis op een zomeravond na het bad zonder er iets onder te dragen, zodat het lichaam kon afkoelen. Op een gegeven moment zijn mensen in yukata ook een luchtje gaan scheppen op een zwoele avond. Nu is het al geruime tijd geaccepteerde kleding buitenshuis.''

Dat jongeren op een vrije manier met kimono's omgaan, geeft aan dat ze het meer zien als een gewoon kledingstuk, stelt Yumioka, en daar is hij blij om. ,,Na de oorlog zijn Japanners als één man westerse kleding gaan dragen. De kimono werd iets speciaals voor bruiloften en andere speciale gelegenheden.'' Dit betekende dat kimono's uitgroeiden tot uitermate verfijnde, exclusieve producten. Wie nu een nieuwe, zijden kimono met toebehoren in een speciaalzaak koopt, legt daar gemakkelijk tienduizend euro of een veelvoud voor neer. Omdat het dragen een bijzonderheid werd, zijn er vervolgens speciale opleidingsinstituten ontstaan waar men kan leren hoe men een kimono aantrekt en de ingewikkelde knopen in de obi legt. Wie dat niet zelf wil leren en op een dag toch in kimono naar een bruiloft wil, kan terecht bij schoonheidssalons die mensen in kimono helpen en gelijk kapsel en make-up in orde brengen. Bij een kimono `mag' lang haar immers niet loshangen, maar moet worden opgestoken.

,,Jongeren willen dat niet meer'', zegt Yumioka. ,,Ze trekken ook gewoon voor een wandeling een kimono aan en willen zich niet te veel druk maken. Ook al zit het niet helemaal perfect, dat is hun eigen stijl.'' De katoenen yukata is altijd betaalbaar gebleven en werd nog wel door meisjes op een feestelijke zomeravond gedragen, maar kimono's zijn pas weer binnen bereik gekomen door mensen als Yumioka zelf. Zeven jaar geleden opende hij een winkel voor tweedehands kimono's toen hij weer een groeiende interesse bespeurde. Net als de boetiek in La Forêt verkoopt hij mooie zijden en linnen kimono's voor een paar honderd euro per stuk.

Yumioka spreekt zelf liever over antieke, dan over tweedehands kimono's. Zijden kimono's, mits goed bewaard, gaan immers lang mee. Onder de kimono's die hij verkoopt, zitten soms exemplaren die bijna een eeuw oud zijn. ,,Vooral kimono's uit de Taisho tijd zijn nu erg populair'', zegt hij. De Taisho-periode liep van 1912 tot '26 en was een relatief liberale tijd waarin vrijelijk invloeden uit het buitenland werden opgenomen. Vol enthousiasme toont hij voorbeelden. Kimono's met kleuren en patronen geïnspireerd door Art Deco, of juist met gebruik van stoffen en patronen uit andere delen van Azië. ,,Na de oorlog is de slinger extreem ver doorgeslagen naar het dragen van westerse kleding, nu gaat het weer langzaam enigszins terug en krijgen we hopelijk meer evenwicht'', zegt Yumioka. ,,Want zeg nou zelf. Een Japanse vrouw op een feestje in een westerse jurk tussen westerse vrouwen valt niet op. Ze valt pas op in kimono. Niet alleen omdat een kimono op zich mooi is, ook omdat het veel beter bij de Japanse lichaamsbouw past. Vooral natuurlijk als hij op de juiste manier wordt gedragen, maar daar komen die meisjes in Harajuku vanzelf nog wel achter.''

Zevende deel van een serie. Eerdere afleveringen zijn terug te lezen op www.nrc.nl