Ontucht tussen de boeken

Het bestuur van de beroepsorganisatie van registeraccountants, het Koninklijke Nivra, heeft hard doorgewerkt deze zomer.

Gisteren kwam het Nivra niet met één, maar direct met twee mededelingen over enkele leden die de afgelopen maanden de voorpagina's haalden. Een accountant die met de bestuursvoorzitter van vastgoedontwikkelaar AM afspraken maakte over extra geld bij een overname wordt verder onderzocht.

Maar de accountants van Deloitte die de boeken van Koninklijke Ahold controleren hoeven zich over de toorn van hun beroepsorganisatie geen zorgen te maken. Het Nivra doet geen vervolgonderzoek dat mogelijk leidt tot een zaak bij de tuchtrechter over het boekhoud- en fraudeschandaal bij Ahold dat op 24 februari 2003 uitbrak.

Dat is jammer voor al die beroepsgenoten die graag willen weten hoe de normen van accountants in de praktijk van alle dag vertaald moeten worden. Zeker als het in goede tijden om een prestigieuze klant gaat, die ook in slechte tijden goed betaalt. In 2002 en 2003 samen vergoedde Ahold Deloitte 50 miljoen euro voor controles en onderzoeken.

Nu blijft schimmig hoe accountants de theorie in de praktijk brengen als de druk toeneemt. Mocht Deloitte jarenlang akkoord gaan met het beleid van Ahold om alle omzet en winst van de Portugese deelneming Jeronimo bij zijn eigen omzet en winst mee te tellen, ook al had Ahold ,,maar'' 49 procent van de aandelen. En dan is er de Amerikaanse boekhoudfraude, waar inkopers Ahold én de accountants om de tuin leidden met valse documenten. Had een arglistige accountant dat eerder moeten ontdekken?

En wat te denken van het standvastige, zelfs halsstarrige optreden van Deloitte toen zij eind 2002 de geur van boekhoudkundige onregelmatigheden bij ICA in Scandinavië opsnoof. Als Deloitte toen niet had aangedrongen op opheldering, was de hele affaire wellicht nooit naar buiten gekomen.

Maar ook het oordeel van andere accountants had het Nivra nieuwsgieriger kunnen maken om door te vragen. In mei concludeerde een onderzoekscommissie van beursbedrijf Euronext dat begin 2003 al duidelijk was dat het Ahold-boekhoudbeleid om de omzet en winst van ICA bij die van Ahold op te tellen over de jaren 2000 en 2001 ,,niet kon worden gehandhaafd''. Zat Deloitte daarmee zelf ook fout? De commissie gaf Ahold een zware berisping wegens het achterhouden van koersgevoelige informatie. Twee van de vijf commissieleden, waaronder de voorzitter, zijn registeraccountants.