Merkt Europa al gevolgen van broeikaseffect?

Deze week kwam het Europees milieuagentschap met een onheilspellend rapport over snelle verandering van het klimaat. Vooral in Europa.

Deze week vielen er negen doden bij noodweer in Frankrijk. In Friesland kwam vorige week in ongeveer 30 uur meer dan 80 millimeter regen naar beneden. In Cornwall werden huizen weggespoeld. Het lijkt erop dat de gevolgen van het broeikaseffect steeds zichtbaarder worden.

Het deze week verschenen rapport Impact of Europe's changing Climate van het EEA, het Europees milieuagentschap, voegt er andere voorbeelden aan toe. Het rapport herinnert aan de hittegolf van vorig jaar die aan meer dan 20.000 mensen het leven kostte. Alleen al vorig jaar smolt 10 procent van het ijs van Alpengletsjers en in Zuid-Europese landen lag de opbrengst van de oogst 30 procent lager dan gemiddeld. Het jaar daarvoor werden elf landen getroffen door overstromingen, mede door overvloedige regenval, waarbij ongeveer tachtig doden vielen. Sinds de jaren tachtig zijn twee van de drie catastrofes gerelateerd aan extreme weersomstandigheden.

,,Dit rapport brengt een groot aantal gegevens bijeen die bewijzen dat klimaatverandering al gaande is en grote gevolgen heeft'', aldus EEA-directeur Jacqueline McGlade. ,,Vele daarvan hebben ernstige economische consequenties, voor mensen en voor ecosystemen in heel Europa.'' Het rapport wijst erop dat de jaren negentig van de vorige eeuw de warmste waren die ooit zijn gemeten, dat de gemiddelde temperatuur iedere tien jaar stijgt met 0,2 graden Celsius. En de opwarming gaat in Europa sneller dan elders, aldus de onderzoekers. Als dat zo doorgaat, aldus het EEA, heeft de klimaatverandering nog veel grotere consequenties dan tot nu toe werd voorspeld. Voor het einde van deze eeuw zou het wel eens voorbij kunnen zijn met koude Europese winters. De zomers zullen steeds meer hittegolven laten zien en toenemende zware regenval.

,,Hoeveel meer bewijzen hebben we nog nodig om te beseffen dat de klimaatverandering een alarmerende trend is geworden'' zei de Nederlandse staatssecretaris van Milieu Pieter van Geel in reactie op het rapport. ,,Om de gevolgen tegen te gaan moeten we stevige maatregelen nemen.''

Toch is het de vraag of dit soort conclusies niet te snel worden getrokken. Dat betekent niet dat het door de mens veroorzaakte broeikaseffect niet zou bestaan – slechts een handjevol internationale wetenschappers blijft zich hardnekkig tegen de bewijsvoering daarvan verzetten. Het is verleidelijk om recente natuurfenomenen toe te schrijven aan het broeikaseffect, maar het is ook riskant. Schommelingen in het klimaat zijn er altijd. Pieken in het weer (een decennium is in de klimatologie, waar eerder in millennia wordt gerekend, nauwelijks interessant) kunnen niet als bewijs dienen voor veranderingen op de lange termijn. Dat geldt voor regionale afwijkingen. Europa is op wereldschaal te klein om stellige uitspraken over te doen.

Het rapport van de EEA heeft daarom vooral een politieke functie. Het moet betrokkenen nog eens – want de feiten zijn niet nieuw – wijzen op de urgentie om iets te doen tegen het broeikaseffect. Het Kyoto-protocol uit 1997 over het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen, die alom worden erkend als de medeveroorzakers van de opwarming, is daarbij slechts een eerste stap.

Interessant is in dit verband het uitgebreide verhaal van het Amerikaanse zakenblad BusinessWeek, dat in het verleden tot dezelfde twijfelaars behoorde waarover het nu enigszins denigrerend schrijft. In het verhaal wordt veel aandacht besteed aan het Amerikaanse bedrijfsleven, waar ook het besef doordringt dat het goed is om iets tegen de uitstoot van broeikasgassen te ondernemen. In juli hebben acht Amerikaanse staten grote nutsbedrijven voor de rechter gedaagd om hen te dwingen de uitstoot te verminderen. Veel grote bedrijven beseffen dat het ook financieel aantrekkelijk kan zijn om maatregelen te nemen. En tot hun eigen verbazing constateren ze dat ze daarmee flink wat geld besparen en nieuwe technologie ontwikkelen, zegt Michael Northorp, een van de initiatiefnemers van de Climate Group, waarin een aantal Amerikaanse bedrijven en staten hun ervaringen over de strijd tegen klimaatverandering deelt.

De Amerikaanse president Bush legde in het begin van zijn ambtsperiode nog zwaar de nadruk op de twijfel over het bestaan van het broeikaseffect. Vervolgens wees hij het Kyoto-protocol af met economische argumenten. Maar volgens BusinessWeek gaat het echte debat allang niet meer over de wetenschappelijke bewijsvoering, maar over de vraag ,,of het beter – en goedkoper – is om ons nu voor te bereiden op en te beschermen tegen klimaatverandering, of alleen de klappen op te vangen als het gebeurt''. Voor Eileen Claussen, voorzitter van het Pew Center on Global Climate Change is er geen twijfel mogelijk: ,,Het feit dat er zoveel onzekerheid bestaat is een reden om eerder te vroeg dan te laat te handelen.''