In Muiden moeten zeiltjalken wegens Europese regels worden omgebouwd tot varende trams met tralies

Gehandicapten moeten ook op een tjalk kunnen zeilen. Daarom moeten historische charterschepen binnenkort verbouwd worden. Verwoesting, vindt Maarten Huygen.

Hoe moet de eeuwoude zeiltjalk Liberté eruit zien in het toekomstige Europa? Wat meteen opvalt, zijn de primitief smalle gangboorden van slechts 40 centimeter breed. Met twee naast elkaar voortstappende benen kan iemand daar nog wel overheen, maar niet met een rolstoel. Die gangboorden op dit vier meter dertig brede schip moeten aan beide kanten worden verbreed tot één meter dertig per stuk voor gehandicapten. De resten van de tussenliggende scheepsluiken zijn dan schuin en moeten recht worden gemaakt met daarin een grote deur waar een rolstoeler door op een lift kan rollen naar zijn persoonlijke gehandicaptenkamer met badkamer en wc. Daar wordt dan een vijfde van het hele ruim voor afgetimmerd, zodat er vier gasten minder kunnen worden meegenomen en dat is een flinke hap uit het marginale inkomen van de schipper.

Onder de scheepsluiken van dit nieuwe ontwerp kunnen de paar overgebleven gasten 's avonds niet zomaar eten. Die arme mensen hebben recht op minstens twee meter stahoogte om na de maaltijd rechtop te kunnen staan zonder het hoofd te stoten. Dus moeten de reeds afgevlakte scheepsluiken nog eens flink worden opgehoogd. Ook de zeerailing moet hoger. Ik ben benieuwd hoeveel moet worden afgeknipt van het uitgestrekte grootzeil dat daarboven moet worden gevoerd en dat door het toekomstige Europa niet wordt erkend als wijze van voortstuwing. De tjalk wordt een Europese zeiltram met tralies en een gehandicaptenpoort, een originele ambtelijke constructie waar geen scheepsbouwer ooit op zou zijn gekomen. In het belang van mensen die er nooit om hebben gevraagd, want die houden juist van een beetje behelpen in een oud schip. Maar in het nieuwe, veilige Europa wordt een schip niet ouder dan veertig jaar. Daarna is het afgeschreven en gaat het naar oud ijzer.

Schipper Willem Grift vertelt dat hij regelmatig rolstoelrijders aan boord heeft maar die komen altijd in een groot gezelschap van niet gehandicapte vrienden die hen aan boord tillen. Hoho, dat kan niet zomaar. Brussel vindt het onverantwoord dat een gehandicapte later nog plaats kan nemen in een schip dat nog in originele staat is. En als een gehandicapte het niet mag, moet het aan iedereen worden verboden. Terwijl de eerste de beste gemeente nog niet eens de stoepranden heeft aangepast voor rolstoelen.

Zeiltjalk Liberté is hopeloos ouderwets. Grift, zijn vele collega-schippers van de bruine vloot en de gasten die tegen betaling meevaren, vinden dat juist leuk. Als het wetsontwerp bij de Europese ministerraad van transport wordt aangenomen, zal uiterlijk over veertig jaar de laatste kleine passagierstjalk verdwijnen. Van zestien tot 24 betalende gasten per trip kan Grift nog net zelf leven en zijn tjalk onderhouden maar een grote verbouwing voor een kleiner aantal betalende gasten kan hij niet aan.

Op deze zomerse middag lijkt de Muidense vaart met de zwart met donkerbruine ijzeren tjalk, onder de volgroene kastanjebomen op een schilderij van de Haagse School. Aan de overkant van het water ligt een kleiner, veel te ouderwets blankhouten zeilschip te glanzen. Paul van Ommen van de overkoepelende Vereniging voor Beroepschartervaart moet vrijwel machteloos toezien hoe de nieuwe Europese regels komen aandrijven als donderkoppen over het IJsselmeer. Hij kan ze niet op zijn eentje tegenhouden. Alle veiligheidsregels die de Nederlandse overheid in samenwerking met de vereniging heeft ontwikkeld, gaan op de helling. Vooral de kleine Muidense tjalken worden verwoest door de aanpassingen. Bij grotere schepen is het meer een kwestie van geld.

Hoe komt zo'n regel tot stand? Dat is - zoals altijd in Europa - een ingewikkeld verhaal met vele kanten, bedrijven, functionarissen en werkgroepen. Maar het is een verhaal waarvan de nieuwe Europese Commissie die de groeiende kritiek van de burgers serieus neemt, moet leren. De nieuwe Commissie heeft aan alles gedacht maar niet aan de overdaad aan regels. Terughoudendheid is moeilijk voor ambitieuze autoriteiten. Nieuw elan betekent namelijk altijd nieuwe richtlijnen. Margot Walström, de commissaris die Europa beter aan een sceptisch geworden volk moet doorcommuniceren, zal daar zonder bestuurlijke zelfdiscipline niet in slagen. Wat zou het volgende EU-programma zijn: verbod op een hotel in een smal grachtenpand? Er zijn nog zoveel historische constructies waar gehandicapten niet in kunnen rollen. Die moeten worden verboden of van historische elementen worden ontdaan.

De ellende begon met de harmonisatie van Europese regels die door enthousiaste ambtenaren werd aangegrepen om met hulp van grote bedrijven de normen flink aan te scherpen. De internationale Centrale Commissie Rijnvaart nam het initiatief en de Commissie stemde in. Van Ommen kwam er nauwelijks aan te pas. Met zijn 500 antieke schepen die per stuk slechts tientallen passagiers kunnen ontvangen, stelt hij weinig voor in de op honderdtallen passagiers gerichte charterwereld. In een gemiddeld Europese charterschip passen wel tien tjalken. De automatisch openende deuren zijn daar al twee meter hoog en de gangboorden voldoende breed. Bij wijze van gunst mocht Van Ommen als gast aan slechts een zitting met de ontwerpcommissies deelnemen maar dat heeft de ambtelijke staven niet op andere gedachten gebracht.

Zou minister Peijs durven ingrijpen in de Transportraad of vinden de andere 24 ministers dat ze zeurt over die paar gedupeerde schippers en het einde van een historisch erfdeel? Van een amendement tot uitzondering van traditionele charterzeilschepen dat Peijs ooit nog als Europarlementariër had ingediend, is weinig in de tekst terecht gekomen. Het Europarlement maakt ook niet de dienst uit. Het ministerie van Peijs werkt nu aan een uitzondering voor traditionele schepen. Maar in de gecompliceerde internationale besprekingen tussen vele landen en lobbies moet de ruimte voor het gezonde verstand zo klein mogelijk blijven.