`Het was om ons te vernederen'

Vlak na zijn terugkeer in Kenia werd schrijver Ngugi wa Thiong'o thuis aangevallen. ,,Onze vijanden mogen nooit onze geestdrift doden'', zegt hij.

Verkrachting is niet dichterlijk maar walgelijk. Toch slaagde de Keniase schrijver Ngugi wa Thiong'o erin naar een van zijn boeken te verwijzen, toen hij deze week sprak over de aanval op hem en zijn echtgenote Njeeri op 11 augustus. De afdrukken van sigarettenpeuken op zijn voorhoofd waren nog zichtbaar.

,,Onze vijanden mogen nooit onze geestdrift doden'', zei de in ziekenhuiskleren gestoken 65-jarige schrijver, die eind juli na 22 jaar ballingsschap terugkeerde naar zijn vaderland. ,,Vrees niet degene die het vlees doodt, maar degene die de geest vermoordt. Mijn geest kunnen ze niet doden, zelfs al vermoorden ze me...'', schreef hij in Detained: A writer's Prison Diary, gepubliceerd na zijn gevangenschap in 1979.

Wat zo mooi had moeten worden voor Kenia en zijn verloren literaire zoon liep uit op een nachtmerrie. Kenia kwam door het wereldwijd gerapporteerde incident op de kaart te staan als ordeloos, wreed land.

Twee weken na hun terugkeer in Kenia werden Ngugi en Njeeri in een gehuurde flat in de hoofdstad Nairobi overvallen door vier onbekende mannen. Urenlang vochten ze met Ngugi terwijl ze zijn vrouw verkrachtten. Niemand schoot te hulp en de boeven gingen ervandoor met geld en goederen. Een wrange gebeurtenis voor een schrijver wiens leven en werk in het teken staan van de verrijzenis van Afrika en die pas uit ballingschap wilde terugkeren als de politieke repressie voorbij was. ,,Het was een poging ons te vernederen'', legde Ngugi de aanval uit, ,,omdat we bij onze terugkeer zo fantastisch waren ontvangen.''

Ook Njeeri bracht een dag later de moed op om journalisten te vertellen over haar beproeving, ,,om de vele vrouwen met gelijke ervaringen te steunen''. Ze sprak over haar angst voor aids, en vertelde hoe Ngugi tevergeefs met de aanvallers vocht die sigaretten in zijn gezicht doofden. Na de verkrachting had hij hen gevraagd hem te doden, zo diep schaamde hij zich. Njeeri liet de tranen vloeien en snotterde: ,,Ik heb hem naar jullie Kenianen teruggebracht en nu werd hij bijna vermoord, het is niet eerlijk.''

De politieke onderdrukking is met de verkiezingsnederlaag twee jaar geleden van president Moi en zijn Kanu-partij voorbij, maar de sociale desintegratie leidt tot nieuw geweld. ,,Mensen als Ngugi behoren te worden gevangen gezet door regeringen wegens het schrijven van subversieve boeken en wegens belediging van presidenten, zij behoren niet te worden beslopen en aangevallen door criminelen'', schreef een geschokte Keniase columnist deze week. ,,Het toont aan hoe de politieke problemen en de economische ontberingen de afgelopen twintig jaar de sociale orde hebben vernietigd.''

Ngugi is de meest befaamde schrijver van Oost-Afrika, een icoon zoals Chinua Achebe dat is voor West-Afrika. Hij schreef romans waarin de koloniale orde onder vuur kwam en trok in bijvoorbeeld Petals of Blood van leer tegen de onafhankelijke regeringen van Kenia's eerste president Jomo Kenyatta en diens opvolger Daniël arap Moi. In 1982 ontvluchtte hij Kenia, toen de politie zijn theater platwalste met bulldozers omdat hij er het kritische toneelstuk Ngaahika Ndeenda (Ik trouw wanneer ik wil) opvoerde. De regering schrapte in 1987 zijn boeken van het school-curriculum. Na het verschijnen van Decolonising the Mind in 1986 begon hij, als balling in Engeland en later in Amerika, louter in zijn moedertaal Kikuyu te schrijven. ,,Afrika kan alleen met de rest van de wereld omgaan door zijn eigen culturele basis te verstevigen'', zei hij tegen enthousiaste studenten aan de Universiteit van Nairobi vlak na zijn terugkeer uit Amerika. ,,Het gebruik van Afrikaanse talen is een van de manieren om dit te bereiken''.

Voor Ngugi schuilen er in Kenia geen politieke gevaren meer. Kanu, de regeringspartij sinds de onafhankelijkheid in 1964, zit nu in de oppositie, en de huidige regering van president Kibaki haalde de schrijver apetrots binnen.

Over de motieven voor de aanslag doen vele versies de ronde. Bronnen binnen de regering speculeren over mogelijk betrokkenheid van oude Kanu-adepten, de pers over de Kikuyu sekte Mungiki. Mungiki is een radicale spirituele beweging die streeft naar een terugkeer van Afrikaanse omgangsvormen en herinvoering van oude rites als vrouwenbesnijdenis bepleit. Ngugi streeft juist naar vernieuwing van de cultuur. De aanvallers vroegen Ngugi nadrukkelijk of hij tot deze beweging behoorde.

,,Wat een toeval dat deze aanval plaatsheeft vlak voor de uitgave van mijn nieuwe boek'', merkte Ngugi op. ,,De aanvallers wilden publicatie verhinderen.'' In de jaren tachtig werd Ngugi's uitgever ook door onbekenden aangevallen in Kenia. Ngugi sluit later deze maand zijn tournee af met de publicatie van Murogi wa Kagogo (De Kraaientovenaar), dit keer uitgegeven in zowel het Engels als zijn moedertaal. De roman, waaraan hij zeven jaar werkte, gaat over Afrikaanse leiders die hun beloftes aan het volk niet nakomen.