Het nieuws van prinsjesdag is al bekend

De besprekingen over de miljoenennota 2005 zijn weer begonnen. Ministers lopen voor de muziek uit en er wordt weer gericht gelekt vanuit de departementen.

Hij zou er moedeloos van worden. Bijna wekelijks staat premier Balkenende in de ministerraad even stil bij `het mediabeeld'. Weer drie voorstellen uitgelekt voordat ze in de ministerraad aan de orde zijn geweest, weer een publicatie van een geheim rapport dat nog naar de Raad van State moet. Bijna wekelijks vraagt de premier zijn collega's in de ministerraad daarmee op te houden. De zaken dienen eerst intern besproken te worden en pas als het kabinet ermee akkoord is, mag de inhoud ervan naar buiten. Iedereen knikt dan, en gaat over tot de orde van de dag.

Lekkages zijn van alle tijden, zoveel is duidelijk, en de periode aan het eind van het zomerreces is een van de drukste wat dat betreft. Traditiegetrouw lekken de weken voorafgaand aan prinsjesdag nagenoeg alle voorstellen van het kabinet uit. Deze week kwam het voltallige kabinet voor het eerst bijeen om de teksten van de miljoenennota en de bijbehorende begrotingen ,,door te akkeren'', zoals een ambtenaar het noemt. En daarmee begonnen ook de plannen naar buiten te komen.

Zo konden krantenlezers en televisiekijkers al vernemen dat het dubbel spaarloon en de pc-privé-regeling voor werknemers volgend jaar worden afgeschaft, en is bekend geworden dat het grijze kenteken voor bedrijfsauto's verdwijnt en de winstbelasting voor bedrijven omlaag gaat van 34,5 naar 30 procent in 2007. Studenten van buiten de Europese Unie en studenten die ouder zijn dan dertig jaar moeten hun studie zelf gaan betalen. Het totaal aan ombuigingen voor 2005 (19,6 miljard euro aan bezuinigingen en lastenverzwaring ten opzichte van 2002) is al bekend.

Het enige dat nog onbekend is, is het beruchte koopkrachtplaatje. Daar zal in het kabinet volgende week verder over worden gesproken. Het Centraal Planbureau becijferde eerder al (overigens in een vertrouwelijke notitie ten behoeve van de miljoenennota) dat minima en ouderen met alleen een AOW-uitkering er 2 procent op achteruit zullen gaan. Dat vond het hele kabinet niet gepast, zo lieten Balkenende, Zalm en De Geus direct weten, en er wordt naar een oplossing gezocht. Een ding is zeker: ook de maatregelen die genomen worden om de minima en ouderen te ontzien zullen uitlekken.

Over ruim vier weken, op prinsjesdag, is er dan ook nauwelijks nog echt nieuws te melden. Alle ingrijpende maatregelen zijn al gepubliceerd, inclusief reacties van Kamerleden en maatschappelijke organisaties.

Bewindslieden maakten zich tot voor kort nog wel eens openlijk kwaad over het feit dat maatregelen uitlekten, maar aan dat tijdperk lijkt dit jaar een einde te zijn gekomen. Afgelopen week (en de week daarvoor) doken meerdere keren de bewindslieden zelf op voor camera en microfoon om de details van de plannen uit de doeken te doen. Zo gaf staatssecretaris Wijn (Financiën, CDA) een uitgebreide toelichting op zijn plannen voor de winstbelasting en ging minister De Geus (Sociale Zaken, CDA) desgevraagd wat dieper in op het advies dat de Raad van State had gegeven op het kabinetsplan de fiscale stimulering van vut en prepensioen te schrappen. De Raad van State blijkt namelijk nogal hard uit te halen naar die plannen. De Geus verklaarde meteen openlijk dat het kabinet ondanks het advies de vut-plannen zal doorvoeren.

,,Volstrekt uniek'', zegt een hoge ambtenaar die al een aantal jaren en Den Haag meeloopt. De Haagse mores schrijven voor dat bewindslieden zich aan de afgesproken publicatiedatum houden, in bovenstaande gevallen dus aan prinsjesdag, 21 september. Het feit dat ministers die regel niet meer in acht nemen, is volgens een ingewijde te wijten aan ,,ijdeltuiterij''. Minister De Geus wil graag laten zien dat hij over de koopkrachtplaatjes gaat en dat hij er dus ook voor zal zorgen dat de minima er niet te veel op achteruit gaan. Staatssecretaris Wijn wil `leading' zijn op het gebied van het vestigingsklimaat en dus licht hij in de media de plannen voor de verlaging van de winstbelasting toe. Overigens hadden beide bewindslieden zich op voorhand verzekerd van voldoende steun van collega's, zodat ze in de vergadering van het kabinet niet voor verrassingen komen te staan.

De `pro-actieve' bewindslieden zorgen voor discussies binnen de communicatieafdelingen van de departementen. In de wekelijkse broodjeslunch van de directeuren voorlichting is het ongenoegen over de optredens met enige regelmaat onderwerp van discussie. Daar ook ontstaan nieuwe ideeën over hoe er dan wel met de media omgegaan moet worden als er nieuw beleid te `verkopen' is. Zo is er gesproken over de mogelijkheid om, analoog aan formatieperiodes, tijdens de begrotingsonderhandelingen in het kabinet wekelijks een briefing te laten geven door de minister-president en de minister van Financiën, die dan globaal kunnen vertellen wat er zoal besproken en besloten is die week. Ook wordt er, los van prinsjesdag, gedacht aan een iets minder krampachtig omgaan met de definitieve besluitvorming in de vrijdagse ministerraad. Als een voorstel al eerder in de week in een van de onderraden is vastgesteld, kan er ook best eerder in de week al een persconferentie worden gegeven. Zo spreid je het nieuws een beetje en voorkom je dat nieuws uitlekt.

Alle mooie voornemens van de communicatieafdelingen en van de premier ten spijt, bewindslieden zullen altijd blijven proberen om hun plan net even wat eerder te presenteren dan hun collega's. Media-aandacht betekent immers een grotere bekendheid bij de bevolking, hetgeen electoraal van pas kan komen. Premier Balkenende zal naar alle waarschijnlijkheid de komende jaren vaak schuldbewuste blikken en beterschapsbeloftes ontmoeten in zijn wekelijkse tirades tegen het lekken.