De opmars van de moderne Polaroid

Vakantiefoto's komen dit jaar massaal uit digitale camera's. Die ontwikkeling zet de foto-industrie op z'n kop. Toch blijven vrouwen hechten aan een fotoboek.

Bregje Flos (27) stopt het geheugenkaartje van haar digitale camera in een `geldautomaat' die bij de fotoservicebalie staat van de Hema aan de Amsterdamse Ferdinand Bolstraat. Op het scherm verschijnt razendsnel een overzicht in miniatuurafbeelding van de 39 foto's die ze heeft gemaakt op haar vakantie in Egypte. Ze selecteert op het aanraakscherm het afdrukformaat, er verschijnt een kostenopgave en ze drukt op akkoord. Een papieren afhaalbewijs komt uit een gleuf te voorschijn. Over een uur kan ze de digitale afdrukken ophalen. Ondertussen gaat ze de Albert Cuypmarkt op.

Flos is een voorbeeld van de nieuwe fotoconsument. Niets fotorolletje inleveren bij een balie en zeggen of je foto's glanzend of mat moeten worden afgedrukt. Voor Flos is het straks afrekenen en weer vertrekken. Haar ouders, die achter haar staan, slaan haar handelingen met verbazing gade.

Digitale fotografie zorgt voor een aardverschuiving. Het fotogedrag van consumenten verandert, de fotowinkel wijzigt van aard en klassieke fotobedrijven als Kodak en Agfa zien in hoog tempo hun bestaanrecht wegvallen.

De afgelopen zes maanden gleden in Nederland ruim een half miljoen digitale fotocamera's over de toonbank. Volgens marktonderzoeksbureau GFK hebben nu vier op de tien Nederlanders een dergelijk toestel. Het klassieke, `analoge' fototoestel met filmrolletje verliest in hoog tempo terrein, stelt GFK, zonder cijfers daarover te verstrekken. ,,De foto-industrie heeft het al moeilijk genoeg'', zegt onderzoeker Jan Zwang.

Dat klopt. Deze week werd bekend dat het Belgische concern Agfa-Gevaert zich terugtrekt uit de fotografie. Het verliesgevende bedrijfsonderdeel dat filmrolletjes, fotopapier en ontwikkelapparatuur fabriceert is na lang geleur verkocht aan een groep investeerders. Ook evenknie Kodak is hevig geraakt door de digitalisering waarbij fotorolletjes en ontwikkelen overbodig zijn. In Nederland sloot het Amerikaanse bedrijf vorig najaar zijn fotolaboratorium waardoor ruim honderd mensen op straat kwamen te staan; wereldwijd moeten ruim 12.000 mensen op zoek naar een andere baan.

De digitale camera heeft het fotogedrag ingrijpend gewijzigd. Uit Nederlands onderzoek blijkt dat gebruikers van een digitale camera vijf tot zes keer zoveel foto's nemen als met een analoog toestel. De digitale foto is immers direct te bekijken op het lcd-scherm van het toestel. Ogen dicht? Bewogen? Weg ermee. En opnieuw een foto. ,,Het is net een moderne Polaroid'', zegt Zwang van GFK. ,,Dat is een belangrijke verklaring voor het succes.''

Ook andere krachten verklaren de zegetocht van de digitale fotocamera. Internet speelt daarin een belangrijke rol. Via email zijn de foto's snel door te sturen, of familie en vrienden nu 10 kilometer verderop zitten of aan de andere kant van de wereld. En wie geen foto's via email wil verzenden, omdat de telefoonlijn dan verstopt raakt, heeft via talloze websites (www.pixum.nl of www.ofoto.nl) de mogelijkheid alsnog foto's te laten zien. Degene die de foto's op de internetsite zet verstuurt via email het adres van de link, inclusief een toegangscode, naar de persoon voor wie de foto's zijn bestemd. Daardoor is de privacy gewaarborgd. Ook biedt internet de mogelijkheid om een bezoek aan de Hema, drogisterijketen Kruidvat of fotowinkelketen Combi te voorkomen. Via de websites van deze winkeliers kunnen consumenten hun digitale foto's `uploaden'. Op deze manier komen de beelden automatisch terecht bij één van de afdrukcentra. De consument kan kiezen de foto's thuisgestuurd te krijgen – uiteraard tegen extra betaling – of ze zelf op te halen bij de `eigen' vestiging.

Afdrukken kan ook zonder internet. Een fotoprinter aanschaffen is voldoende. De kwaliteit is goed, maar fotopapier en inkt zijn prijzig. Grote voordeel is dat direct een afdruk is te maken. Wie foto's upload en moet wachten op de post is snel enkele werkdagen verder.

Uit onderzoek van de Hema blijkt volgens fotomanager Cor Kommer dat met name vrouwen foto's willen kunnen vasthouden. ,,Mannen vinden foto's bekijken op de computer meestal voldoende.'' Kommer zegt dat vrouwen graag een `fotoalbumpje' in hun tas willen hebben. Daarom biedt de Hema volgens Kommer op de website ook de mogelijkheid zelf een fotoalbum samen te laten stellen. ,,Met teksten en al.''

Sony is in Nederland marktleider in digitale fotocamera's. Maar het Japanse bedrijf heeft de afgelopen jaren haar marktaandeel zien slinken door de komst van een groot aantal nieuwe spelers. Naar verluidt is Canon nummer twee en Olympus nummer drie. Tim Kooistra, verkoper in een klassieke fotowinkel in het Gelderse Druten, bevestigt dat Sony goed verkoopt. ,,Maar Canon loopt ook goed met hun Nederlandstalige menu's.''

Volgens Kooistra – ,,ik raad iedereen aan een camera te kopen met 3,2 megapixels of meer'' – hebben Hema en Kruidvat veel van de klandizie bij traditionele fotowinkels weggenomen, een ontwikkeling die halverwege de jaren tachtig begon. De fotovakwinkel, zoals ze zichzelf graag afficeert, wil excelleren in service. ,,Bijvoorbeeld als je je geheugenkaartje niet meer kunt lezen. Dat kunnen wij dat met speciale software meestal weer goed krijgen zodat je foto's niet verloren zijn gegaan.''

Kooistra vertelt dat zijn winkel sinds drie maanden ook zogeheten `camphones' verkoopt: mobiele telefoons met een ingebouwde camera. Daarmee zal, verwacht niet alleen hij maar ook GFK-onderzoeker Zwang en Hema-manager Kommer, de digitale fotografie wederom een enorme impuls krijgen. ,,Over twee tot drie jaar heeft vrijwel iedereen een camera in zijn mobiele telefoon zitten'', zegt Zwang. ,,Niemand ontkomt dan nog aan digitale fotografie.''