Codes bij een Israëlische grenspost: Spreek Hebreeuws of hou je bek (Gerectificeerd)

Volgens de officiële Israëlische ethische voorschriften kunnen troepen alleen geweld gebruiken wanneer ze worden bedreigd. Bij een grenspost kan men andere gedragscodes zien...

Een paar dagen geleden zag ik op de televisie in de wachtkamer van de tandarts de filosoof Assa Kasher, die juist de laatste hand had gelegd aan de Ethische Gedragscode van de Israëlische Strijdkrachten (IDF); hij legde mij kort en bondig uit hoe die code eigenlijk werkt. Als ik het goed begrijp houdt de Gedragscode in dat een militair geweld mag gebruiken en, in bepaalde omstandigheden, zelfs lijden mag veroorzaken als hij dat doet ter bescherming van zijn eigen veiligheid of die van de inwoners van Israël. Een vrouw die naast mij zat, en die zich nog meer verveelde dan ik, zei met een blik op het scherm dat dat heel mooi was en dat, als zij zich niet vergiste, de IDF het enige leger ter wereld was dat de moeite nam om, zoals zij het noemde, zo'n code ,,te bestellen', en dat niet bij zomaar een of andere pennenlikker, maar bij een echte professor.

Ik was het waarschijnlijk roerend met haar eens geweest als ik niet veertien dagen tevoren de controlepost Haware had bezocht, niet ver van Nablus. Mij is tenslotte altijd geleerd oudere vrouwen gelijk te geven.

Maar toen ik stom toevallig die controlepost bezocht – wat eigenlijk vooral kwam door mijn slappe karakter en doordat mijn vriendin me aan m'n kop zeurde –, zag ik een andere, concurrerende code aan het werk, die misschien een tikje minder ethisch is, maar waarmee het wel van een leien dakje gaat. Laten we hem Udi's Praktische Code noemen.

Udi voerde die dag het bevel over controlepost Haware, en zijn code was heel eenvoudig: mensen die glimlachen komen er niet door. Hij formuleerde dit natuurlijk niet als een voorschrift – het was meer een kwestie van intuïtie –, maar ik hoorde hem en zijn makkers meer dan eens militaire inlichtingen uitwisselen over deze en gene die in de rij stond te glimlachen. ,,Ziet u die vent daar, die lange met die das?' hoorde ik een soldaat tegen Udi zeggen. ,,Ziet u hoe hij tegen ons lacht? Maak u geen zorgen, ik zal die lach weleens van zijn gezicht vegen.' Udi knikte instemmend, en de man die had gelachen werd meer dan een uur opgehouden.

Toen hij probeerde de pas te laten zien die zijn glimlach kon rechtvaardigen – hij was alleen maar op weg naar zijn eigen bruiloft –, was het al te laat. Een blije vader die voor zijn zoontje van drie een verjaardagstaart met een portret van het kind erop had gekocht, had eveneens de code geschonden en werd vastgehouden. De officiële reden? Hij was niet, zoals de rest, netjes in de rij gebleven.

Toen ik probeerde uit te leggen dat de mensen in de rij de vader hadden laten voorgaan omdat de slagroomtaart door het wachten in de hitte zou bederven, lachte Udi vriendelijk tegen me en legde vanachter de loop van zijn geweer, die ruwweg op mijn borst gericht was, uit dat hem dat geen reet kon schelen. Geen verwonderlijke uitspraak, als je bedenkt dat hij een uur eerder die reet ook al had aangevoerd toen hij zich niet bekommerde om de toestand van een man van zeventig die die dag na een hartoperatie uit het ziekenhuis was ontslagen en die moeite had om al die tijd in de brandende zon te staan.

Udi's Praktische Code heeft nog allerlei andere bepalingen. Toen een Palestijnse student probeerde hem in het Engels iets uit te leggen over een pasje dat hij in zijn hand hield, verklaarde Udi: ,,Dit is Israël, dus of je spreekt Hebreeuws of je houdt je bek.' De student begreep onmiddellijk met wat voor code hij te maken had en koos, omdat hij geen Hebreeuws kende, de tweede mogelijkheid: hij hield zijn mond, en werd dus vier uur lang vastgehouden.

Udi's code omvat trouwens ook een paar regels over Palestijnen die Hebreeuws spreken, vooral degenen die in debat gaan. Hij zette voor mijn ogen zijn geweer op scherp, richtte het op het hoofd van een Palestijn die over permissie praatte, en zei: ,,Als je je mond niet houdt, krijg je een kogel door je kop.' En dus hield ook die spraakzame Palestijn verder zijn mond, want een code is een code.

De dag na het interview met professor Kasher in het actualiteitenprogramma op tv sprak de presentator van dat programma over een soldaat die een Palestijn, die hem een leugenaar zou hebben genoemd, had geslagen en hem vervolgens, toen hij probeerde te vluchten, met een schot had verwond. Hoe die soldaat heette weet ik niet, maar Udi was het beslist niet, want Udi is niet gek. Net als sommige andere militairen weet hij zijn code in praktijk te brengen zonder in conflict te komen met de IDF-code. Als u een fatsoenlijk, fijngevoelig iemand bent, zal de IDF u niet dwingen mensen nodeloos te folteren, maar als u een klootzak bent, en u snapt goed genoeg hoe het systeem werkt, kunt u naar hartelust mensen koeioneren zonder algemeen aanvaarde niveaus van vasthouden en uitschelden, of met scherpe vuurwapens bedreigen, te overschrijden, en zonder in het actualiteitenprogramma op tv te komen.

Toen ik alles wat Udi die dag had gedaan aan zijn bevelhebber vertelde – de Palestijnen noemden hem ,,de goede officier', voornamelijk wegens zijn bril met dun montuur en omdat hij praat als een psychotherapeut –, knikte deze met nadruk en zei dat de militairen de laatste paar dagen onder grote druk hadden gestaan. ,,Maar zodra ik hier arriveerde' – zo probeerde de officier de zonnige kant te zien – ,,liep het verder allemaal op rolletjes, niet? Bijna de helft van de mensen die ze hadden vastgehouden werd doorgelaten.'

De controlepost Haware, daar ga ik niet meer heen. Maar als professor Assa Kasher er ooit eens genoeg van krijgt om achter zijn bureau over de Ethische Gedragscode van het meest ethische leger ter wereld te zitten nadenken, dan zou ik hem van harte aanraden om eens een dagdeel vrij te nemen en ergens te gaan kijken waar Immanuel Kant nooit een voet heeft gezet.

Etger Keret is Israëlisch schrijver. Zijn laatste boek is `Een goede daad per dag'.

Rectificatie

Israëlische grenspost

Onder het artikel Codes bij een Israëlische grenspost: spreek Hebreeuws of hou je bek (21 augustus, pagina 15) ontbrak de vermelding van het copyright. Dit berust bij The Guardian.