Baumholder houdt van zijn Amerikanen

President Bush wil 70.000 Amerikaanse militairen terugtrekken uit Europa. Voor het Duitse stadje Baumholder, waar de tankdivisie Ironside gestationeerd is, heeft dat grote gevolgen.

Café Marktschänke in het centrum van de garnizoensplaats Baumholder is sinds kort gesloten. Van de ene dag op de andere was de klandizie weg: Amerikaanse soldaten die anderhalf jaar geleden naar Irak vertrokken. De Marktschänke leefde van de Amerikanen en overleefde de oorlog niet.

Vorige maand kwamen de bijna 5.000 man van de tweede brigade van de 1st Armored Division terug naar Smith Barracks in Baumholder, een kazernestad in de heuvels van Rheinland-Pfalz, op vijftig kilometer van de Frans-Duitse grens. De vraag is hoe lang ze blijven.

President George W. Bush kondigde deze week aan dat het Amerikaanse leger 70.000 man wil terugtrekken uit Europa en Azië. De Koude Oorlog is immers voorbij. Omvangrijke, permanent op één plek gestationeerde divisies met zwaar materieel zijn bovendien kostbaar en voor de oorlog tegen het terrorisme nauwelijks geschikt.

De tankdivisie die haar stempel drukt op Baumholder is zo'n eenheid. Na de omvangrijke aftocht van Amerikaanse soldaten begin jaren negentig, toen dagelijks 500 Amerikanen gerepatrieerd werden, moet nu een tweede exodus volgen.

De president hield zich verre van details. Namen van divisies en bases noemde hij niet. ,,De reorganisatie van het Amerikaanse leger is onvermijdelijk'', zegt Madeleine Dwoiakowski, woordvoerster van de basis diplomatiek. ,,Maar de toekomst van Baumholder staat nog in de sterren. Ik heb niet voor ogen wat ze willen en ik geloof niet dat er al een scenario voor de aftocht is.''

De gemeente Baumholder ziet dat anders. Vorig jaar werden de burgemeesters van de Duitse garnizoensteden in het Pentagon ontvangen, regionale bestuurders reisden naar Washington en ook hooggeplaatste officieren in Smith Barracks laten wel eens iets los. Op den duur zal tankdivisie Ironside, opgericht in 1940 en geleid vanuit Wiesbaden, vertrekken. Hetzelfde geldt vermoedelijk voor de 1st Infantery Division, die hoofdzakelijk in Beieren is gestationeerd.

Honorair burgemeester Peter Lang ontvangt in dienstkleding, het tenue van een overste in de Bundeswehr. Lang: ,,Het zal niet blijven zoals het is, maar er zijn veel vragen onbeantwoord.'' Gaan alle Amerikanen weg, of slechts een deel? Komen er andere eenheden voor in de plaats? Gaat het snel of langzaam? Bush sprak over een proces van tien jaar dat in 2006 begint. En dan zijn er ook nog de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november.

De Democratische presidentskandidaat, John Kerry, ziet niets in de plannen van Bush. Maar wat is zo'n campagnespeech waard? Overste Lang weet als geen ander dat de strategie van Bush stoelt op een zekere militair-strategische logica. De strijd Bush-Kerry wordt op de Hunsrück in elk geval nauwgezet gevolgd. Zolang er onzekerheid is, is er hoop. ,,Baumholder is nog niet in een depressie gestort'', zegt Lang. ,,Maar er zijn goede redenen voor bezorgdheid. Het aantal Amerikanen zal hoe dan ook afnemen.''

Baumholder is geen Duitse stad met een kazerne. Baumholder is een dorpje aan de rand van een immens militair oefenterrein (12.000 hectare met een wegennet van 300 kilometer). Baumholder wordt volledig door Amerikanen beheerst. Op elke Baumholder, 4.800 in getal, komen drie Amerikanen. De basis, Home of Champions, is de grootste Amerikaanse basis buiten de VS.

De dorpskern is door Amerikaanse wijken omsingeld. Er is geen andere grote werkgever, de eerste grote stad is honderd kilometer verderop. Voor het oefenterrein, indertijd aangelegd door de Wehrmacht, moesten dertien dorpen in de omgeving wijken waardoor de stad ook geen economisch achterland heeft. ,,Als je 's avonds over de berg komt, maakt de verlichte stad een verpletterende indruk. Maar als je de Amerikaanse wijken wegdenkt, krijg je een nachtmerrie'', zegt Bernd Mai, een veertiger die in Baumholder is opgegroeid en op de basis werkzaam is.

Het eerste slachtoffer van een aftocht zou de middenstand zijn. De Haupstrasse, die overgaat in de Kennedyallee, is omzoomd met winkels voor Amerikanen. `We proudly serve Baumholder's heroes', staat op het raam van een kiosk. Toen vorig jaar betogers tegen de Irak-oorlog in de Haupstrasse verschenen, stootten ze op een pro-Amerikaanse tegendemonstratie van winkeliers.

De militairen geven ongeveer 35 procent van hun soldij uit in de stad. Nu de Amerikanen terug zijn uit Irak is dat goed te merken. Na vijftien magere maanden is het in café Vis-a-Vis weer feest. ,,De Amerikanen zijn goed gemutst, elke avond volle bak'', zegt de barkeeper. Achter zijn tapkast heeft hij vrij uitzicht op de gesloten deur van de Marktschänke. ,,We zullen iets nieuws moeten verzinnen. Met die Amerikanen, dat gaat voorbij.''

Sluiting van Smith Barracks zou niet alleen de economische structuur wegvagen, het zou Baumholder ook van zijn identiteit beroven. ,,De Amerikanen hebben Baumholder gevormd'', zegt Mai. ,,De Amerikanen zijn deel van ons leven'', zegt burgemeester Lang. ,,Ze waren er altijd, overal. Elke winter zaten ze met hun zomerbanden weer vast in de sneeuw.'' De jongens van Baumholder voelden zich de trendsetters van Duitsland. ,,We kwamen dan wel uit de heuvels'', zegt Mai, ,,maar we droegen als eerste de nieuwste Amerikaanse mode.''

En dan zijn er de door de jaren gegroeide vriendschapsbanden tussen Duitse en Amerikaanse families. Neem de Grimm's en de Kimmitt's. In de kelder van zijn huisje in de Friedensstrasse heeft Herbert Grimm, een kwieke tachtiger die dertig jaar voor de gemeente werkte en lokale faam geniet als stadschroniqueur, een klein maar deftig kantoor. Aan de muur hangen foto's van hooggeplaatste Amerikanen die Grimm tot zijn vriendenkring rekent. Colin Powell bijvoorbeeld en Robert M. Kimmitt, voormalig Amerikaans ambassadeur in Duitsland, nu bestuurslid van Time Warner. Generaal Mark T. Kimmitt, die in Irak de dagelijkse persbriefings verzorgde, is eveneens present. De broertjes Kimmitt zijn in Baumholder opgegroeid. ,,We zien ze een beetje als onze kinderen.''

De Baumholders zijn van hun Amerikanen gaan houden, zegt Grimm, en dat niet alleen omdat ze geld hebben. Dat was niet altijd zo. In de jaren vijftig kon de stad de expansie nauwelijks aan. Het oefenterrein zorgde voor veel overlast, de soldaten verstoorden de openbare orde. De prostitutie in Baumholder haalde de Bondsdag. Een onderzoekscommissie van parlementariërs was ter plaatse en keerde geschokt terug naar Bonn. Tot eind jaren zestig gold Baumholder in Duitsland als poel van verderf. Schromelijk overdreven, zegt Grimm. Wel wijst hij op de kaart nog even aan waar destijds hoeren uit Frankrijk en Nederland hun tenten opsloegen. Het zogeheten `dollarbosje'. Prostitutie is in de regio verboden en bordelen zijn er ook tegenwoordig niet. Wel is er een rijk aanbod aan ,,table-dance''.

Op de basis, boven op de berg, wordt dezer dagen gewerkt aan een monument voor de 28 soldaten die in Irak zijn gevallen. In het dal verbrassen jonge militairen in feeststemming hun soldij en in het Alte Rathaus erkent burgemeester Lang dat de stad geen scenario heeft voor de toekomst. In het nabije Birkenfeld werd een kazerne omgevormd tot universiteit. Het voormalige Amerikaanse vliegveld Hahn is een knooppunt van Ryanair.

Misschien, fantaseert Lang, kunnen we in de woningen bejaarden huisvesten. In café Vis-a-Vis is men bang dat het asielzoekers zullen worden. Vroeg of laat, zegt Lang, zullen we zonder militairen moeten leven. ,,Als het niet nu gebeurt, dan over vijftien jaar.''