Te veel Kroes, te weinig Europese politiek

Goud voor Kroes, zilver en brons voor Balkenende en Bot. Die oranjeroes domineerde de berichtgeving in de Nederlandse media toen toekomstig EU-voorzitter Barroso de samenstelling van zijn nieuwe ploeg bekendmaakte. Dat de Europese Unie gelijktijdig zowel organisatorisch als politiek een belangrijke koerswending maakte, kwam op het tweede plan. Ook in NRC Handelsblad.

Al het nieuws, ook het Europese, moet verteld worden en een van de manieren om lijn in zo'n verhaal te brengen is de metafoor van de wedstrijd. De samenstelling van de nieuwe Europese Commissie is dan een soort landenkampioenschap met winnaars en verliezers. Daaraan gaat een nationale selectie vooraf. Eerst wonnen de VVD en Kroes, toen wonnen Balkenende en Bot. Iedereen blij en even hield iedereen van Europa, zoals Fokke & Sukke op de Achterpagina treffend illustreerden.

NRC Handelsblad heeft het Haagse voorspel rond de benoeming van mevrouw Kroes tot commissaris Mededinging intensief gevolgd. Op 3 augustus opende de krant met haar voordracht en in de dagen daarna volgden diverse artikelen over haar loopbaan en ambities. Een geschreven portret van de netwerkende feminist en een kort interview over haar Europese inzet completeerden het beeld. En ondertussen veel nieuws over het gevecht achter de schermen tussen Zalm en Balkenende, met CDA'er Veerman als boer-met-kiespijn in de coulissen.

Toen Barroso op 12 augustus zijn verrassende Commissie presenteerde, zorgde de redactie in Brussel voor nieuws en achtergrond met heldere koppen als `Commissie zet in op economie' en `Barroso leidt hervorming'. Eén pagina werd ingeruimd voor portretten van de 25 commissarissen die op 1 november aantreden. Ook de dagen daarna volgden nog enkele stukken, onder andere van de correspondent in Parijs (`Frankrijk vernederd') en commentator Bik (`Neelie Kroes geheel terug').

Alles bij elkaar vele kolommen tekst, maar toch bleef er wat te wensen over. In tweederde van de artikelen lag de nadruk op de benoeming van Kroes, al dan niet in combinatie met het landenklassement. Die Nederlandse optiek is begrijpelijk, maar een krant als NRC Handelsblad, die zich laat voorstaan op de internationale berichtgeving, verliest met dit zware accent de verhoudingen enigszins uit het oog. Uiteindelijk gaat het immers om de vorming van een Europese Commissie met verstrekkende invloed, niet alleen op Nederland, maar ook op 24 andere landen.

We hebben veel gehoord over mevrouw Kroes, maar weinig over de andere commissarissen. Ja, die portretjes op 13 augustus. Maar waarom heeft de krant niet enkele belangrijke commissarissen uitvoeriger beschreven? Vergelijk het eens met de Amerikaanse verkiezingen. Zelfs over de inmiddels afgevallen kandidaten in de voorverkiezingen hebben we meer kolommen tekst gelezen dan over de mensen die straks ons eigen werelddeel besturen.

Terecht heeft de Brusselse correspondent de nadruk gelegd op het economisch program van de nieuwe commissie. Maar in vergelijking met buitenlandse kranten als Le Monde en de Financial Times heeft de krant minder specifiek aandacht gevraagd voor het neoliberale karakter van de hervormingen. Uit de toedeling van de belangrijkste posten spreekt een duidelijke voorkeur voor de vrije markt en ook als men die deelt, blijft er nog wel wat te vragen over de consequenties. Hoever zal straks de privatisering gaan? Wat betekent deze aanscherping van het beleid voor landen met een economische achterstand? Wat zijn de gevolgen voor het sociale gezicht van Europa?

Door het accent op het landenklassement is de politieke kant er bekaaid afgekomen. Van Kroes weten we dat ze van de VVD is. Maar hoe ziet die nieuwe Commissie, in feite een soort `afspiegelingscollege', er verder uit? Hoe gaat dat straks in een gezelschap van 7 liberalen, 5 conservatieven, 4 christen-democraten, 7 socialisten, één groene en één partijloze? Als Nederland zo'n breed coalitiekabinet had, zouden de kranten bol staan van de beschouwingen. In Europa lijkt dit politieke aspect van geen belang. Waarom daarover niet meer commentaren gevraagd aan volksvertegenwoordigers in Den Haag en Brussel?

Zelfs als we de benoeming van Kroes op de politieke keper beschouwen, valt er meer te zeggen. Het is niet onmogelijk dat straks blijkt dat de uitkomst minder te danken is aan de diplomatie van Balkenende en Bot dan aan het feit dat Barroso in de uitruil tussen Frankrijk, Denemarken en Nederland zijn hand heeft overspeeld ten nadele van Frankrijk, maar ook van de goede verhoudingen in de Unie. En wat de verdiensten van Kroes betreft: wat betekenen haar ongelukkige optreden tegenover Tanker Cleaning Rotterdam, de affaire met de havenloodsen en haar commissariaat bij het voor bouwfraude beboete Ballast voor een commissaris Mededinging? Hoe was haar rol bij andere bedrijven? We horen er nu weinig van.

De conclusie moet zijn dat de journalistieke bril aan nieuwe glazen toe is – liefst dubbelfocus. Het optreden van de nieuwe EU-voorzitter demonstreert dat oude denkschema's (de zes oprichters, de as Parijs-Berlijn, de buitenpositie van Groot-Brittannië, de wedstrijd tussen afzonderlijke landen) aan belang inboeten. Daarvoor in de plaats is een Europees machtscentrum gekomen, dat niet alleen voor de economie van 25 landen, maar ook voor de sociale verhoudingen, het rechtssysteem of de buitenlandse betrekkingen van grote betekenis zal zijn. Straks wordt de Unie bestuurd door een in meerderheid conservatief-liberale commissie. Dat moet de primaire invalshoek zijn van de verslaggeving.

Piet Hagen, oud-hoofdredacteur van `De Journalist', blikt eens in de veertien dagen kritisch terug op de berichtgeving in NRC Handelsblad. Alle eerdere bijdragen op www.nrc.nl/krantachteraf