Laaf u aan het moderne

Wie het dertiende nummer van McSweeney's Quarterly Concern in de winkel ziet liggen, zal niet meteen aan een tijdschrift denken. Het is een dik, gebonden boek met een onweerstaanbaar omslag, waardoor je het wel moet oppakken en doorbladeren. In dit geval kun je het boek naar zijn omslag beoordelen, want daarvoor is Chris Ware verantwoordelijk. Hij is een van de meest getalenteerde striptekenaars van dit moment en gastredacteur voor deze editie van Dave Eggers' literaire tijdschrift. De cover is een soort krant met een strip van Chris Ware. Daarin mijmert en moppert hij over het existentiële probleem van een tekenaar met een wit vel papier voor zich, over hoeveel mogelijkheden de strip een kunstenaar heeft te bieden en over problemen op nog grotere schaal. Ware verbindt alles moeiteloos met elkaar, al maakt hij het de lezer niet makkelijk met zijn onconventionele lay-out – die, zoals zo vaak bij hem, een soort puzzel vormt – en de minuscule letters. De omslagkrant belooft verder ook dat er een bijlage is, namelijk een `gratis' 264 pagina hardcover tijdschrift!

Chris Ware is niet alleen een veelgeroemd vormgever met een maniakaal oog voor detail, hij houdt zijn collega-tekenaars ook goed in de gaten en heeft een grote historische kennis van het stripmedium, zo blijkt uit zijn keuzes. Deze McSweeney's is een staalkaart van Amerikaanse tekenaars die in het verleden grensverleggende strips hebben gemaakt, nu op de top van hun kunnen zijn of de komende paar jaar definitief zullen doorbreken.

Omdat het een literair tijdschrift is, ontbreken ook de bijdragen van schrijvers niet. Dat zijn er niet zoveel en allemaal werden ze gevraagd om iets over strips te schrijven. De beste tekstbijdragen zijn van Ware zelf, hij vertelt hoe hij zijn strips maakt (`een tekenaar leeft ergens tussen woorden en beelden') en legt uit waarom hij bepaalde tekenaars uit het verleden bewondert. Hij vertelt over `de uitvinder van het medium' Rodolphe Töppfer, de bibberige schetsen van Charles Schulz op latere leeftijd en de laatste stroken van George Herriman (Krazy Kat). Met name de strips van Herriman zijn bijzonder, omdat het niet-uitgewerkt materiaal is dat op zijn tekentafel lag toen hij overleed. Nu, precies zestig jaar later, hebben ze toch hun weg naar het grote publiek gevonden.

Chris Ware merkt in de inleiding op dat de gastschrijvers om een of andere reden allemaal over hun jeugd praten of hun daaraan gekoppelde beschamende voorliefde voor superhelden, terwijl ze daar niet expliciet om zijn gevraagd. Blijkbaar is de strip iets dat de schrijvers vroeger lazen en dat daarom verbonden is aan hun jeugd; ze zien nauwelijks nog strips, en daarom is de `grafische roman' voor volwassenen, die de laatste paar jaar zo'n vlucht heeft genomen, aan velen van hen voorbijgegaan. Dat is enigszins gechargeerd gezegd, want sommige schrijvers weten wel degelijk wat er speelt en hebben ook interessante bijdragen geleverd, maar dat zijn de uitzonderingen op de regel. Zoals Michael Chabon of John Updike, die beiden bekennen ooit te zijn mislukt als striptekenaar.

McSweeney's bevat een selectie uiteenlopende tekenstijlen. Natuurlijk is er werk van grote namen in de literaire strip als Charles Burns (Black Hole), Daniel Clowes, Robert Crumb, Joe Sacco en Art Spiegelman. De verrassing ligt in de strips van de andere tekenaars die zijn uitgekozen. Die lijken na hun beroemdheid in een kleine kring van stripliefhebbers, nu klaar om ook de erkenning te verdienen die hun voorgangers ten deel viel.

Veel strips zijn al eerder gepubliceerd, en in deze McSweeney's, die als doel heeft om zoveel mogelijk grafische kwaliteit te bundelen, zijn nauwelijks afgeronde verhalen te lezen maar alleen `samples'. Vrijwel elke keuze die Chris Ware maakte is raak. Voor lezers die zelden een stripboek in handen houden, zal de kennismaking met `het medium uit hun jeugd' een grote verrassing bieden.

Chris Ware (red.): McSweeney's Quarterly Concern 13 – An Assorted Sampler of North American Comic Drawings, Strips and Illustrated Stories. Penguin Books, 264 blz. €25,–