`Honger is basis van alle ellende'

,,Er geen enkele reden waarom mensen in de wereld van vandaag honger zouden moeten lijden'', zegt Hans Eenhoorn, lid van de VN-werkgroep die met een actieplan moet komen om de honger te halveren.

Als hij vertelt dat hij probeert om de honger de wereld uit te helpen, stuit hij meestal op cynisme. ,,Dan komen er nog meer mensen bij op de wereld.'' ,,Al dat ontwikkelingsgeld verdwijnt toch in de zakken van een rijke elite.'' ,,De honger bestrijden? Dat is al zo vaak geprobeerd.''

Hij kan daar alleen zijn overtuiging tegenover zetten. ,,Je kunt al die mensen toch niet zomaar laten sterven.'' ,,Dat ze vaak corrupte leiders hebben, dat kunnen die arme sodemieters toch niet helpen.'' En: ,,Honger is geen vaststaand gegeven. Aan honger valt betrekkelijk simpel veel te doen''

De 62-jarige Hans Eenhoorn zit sinds bijna twee jaar in de United Nations Millennium Taskforce on Hunger, een speciale werkgroep die vóór juni volgend jaar met een actieplan moet komen om de honger binnen tien jaar te halveren. Daarvoor werkte hij 32 jaar bij Unilever, het laatst als senior vice president in de voedingsmiddelendivisie. Hij is commissaris bij Verkade en het Amerikaanse ijsbedrijf Ben & Jerry's en lid van het hoofdbestuur van de hulporganisatie SOS-Kinderdorpen Internationaal.

Vier jaar geleden zetten 189 regeringsleiders tijdens een speciale Millennium Top hun handtekening onder de zogeheten 'Millennium Verklaring' van de Verenigde Naties. Daarmee beloofden ze alles te doen om vóór het jaar 2015 acht wereldproblemen daadkrachtig aan te pakken. Zoals armoe en honger, analfabetisme, kindersterfte, aids en de vernietiging van het milieu. Om vrijblijvendheid te vermijden hadden de VN een aantal concrete doelen gesteld. Zoals halvering van het deel van de wereldbevolking dat moet leven van een dollar per dag.

Maar na de omarming van die hooggestemde doelen gebeurde er bitter weinig. Om die inertie te doorbreken stelde VN-secretaris-generaal Kofi Annan twee jaar geleden tien speciale eenheden in die met concrete actieplannen moesten komen. De bedoeling is dat die actieplannen volgend jaar tijdens een speciale algemene vergadering van de Verenigde Naties worden aanvaard en daarna ook daadwerkelijk worden uitgevoerd.

,,Honger staat aan de basis van alle ellende in de wereld'', zegt Eenhoorn. Een mens dat het moet stellen met minder dan 1.900 kilocalorieën per dag, kan niet goed werken, kan niet goed leren, kan zich niet ontworstelen aan de armoe. Hij is extra bevattelijk voor ziektes. Hij dient als brandstof voor conflicten omdat hij open staat voor iedereen die hem een volle maag belooft. Een op de zes mensen zit knel in die positie: 840 miljoen mensen. In Afrika een op drie: 198 miljoen mensen. Afrika is het enige continent waar de honger groeit.

Nog eens ruim een miljard mensen kampen met `verborgen honger'. Ze krijgen te weinig vitaminen en mineralen binnen. Hun IQ blijft achter. Hun afweersysteem verzwakt. `Verborgen honger' remt hun lichamelijke en geestelijke ontwikkeling.

,,Terwijl er geen enkele reden is waarom mensen honger zouden moeten lijden in de wereld van vandaag'', zegt Eenhoorn. ,,De mensheid produceert een overvloed aan voedsel. Hoe honger kan worden uitgebannen, is in grote lijnen al lang en breed bekend.''

Er zijn de afgelopen decennia ook al heel wat pogingen gedaan om de honger de wereld uit helpen. De FAO, de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN, lanceerde al in de jaren zeventig de campagne Vrij van Honger. En op de Wereldvoedseltop in 1996 stelde die organisatie al als doel om de honger voor 2015 te halveren. Maar de vooruitgang bleef beperkt.

Eenhoorn wijt dat aan ,,politiek onbenul en corruptie''. De meeste leiders van ontwikkelingslanden negeerden de kleine boeren en richtten zich op de stedelijke bevolking die hun machtsbasis vormde. Budgetten voor landbouw zijn stelselmatig gedaald en bedragen in de meeste landen niet meer dan tussen 1 en 5 procent van de begroting.

Westerse donorlanden droegen aan die ontwikkeling bij door scheutiger te zijn met voedselhulp dan met steun om de productie van voedsel te bevorderen. Acute hongersnood spreekt nu eenmaal meer tot de verbeelding dan de chronische honger die 92 procent van alle hongerlijders laat balanceren op de rand van het bestaan. ,,Te hongerig om te werken en te arm om te eten'', zoals Eenhoorn hen omschrijft. ,,Noodhulp moeten we natuurlijk blijven geven'', zegt Eenhoorn. ,,Maar ze lost het hongerprobleem niet op. Ze versterkt het zelfs als ze de lokale markten verstoort.''

Eenhoorn hoopt vurig dat het actieplan van zijn speciale VN-eenheid voor een kentering zorgt. Een eerste ontwerp is vorige maand voltooid en in september scherpt de werkgroep de voorstellen aan. Maar waarom zou deze aanpak slagen waar vorige initiatieven niet zoveel hebben uitgehaald ,,Omdat'', zegt Eenhoorn , ,,in deze werkgroep voor het eerst alle disciplines waren vertegenwoordigd: internationale organisaties, overheidsinstellingen, hulpgroepen, parlementariërs, academici, landbouwspecialisten en het bedrijfsleven. Omdat we alle versnipperde kennis hebben geïntegreerd. Omdat we alle hotspots, de concentratiegebieden van honger, voor het eerst in kaart hebben gebracht. Omdat we hebben gekozen voor simpele, recht op-en-neer maatregelen en technologieën waarvan de effectiviteit bewezen is.''

De werkgroep heeft vijf sleutelgebieden voor actie aangewezen. Bovenaan staat verhoging van de landbouwproductiviteit. Volgens Eenhoorn kan de opbrengst per hectare in hongergebieden al binnen een jaar worden verdubbeld met beter waterbeheer, het juiste zaad en verbetering van de grond met organische middelen. Verder moeten interventies zorgen voor voldoende beschikbaarheid van vitaminen en mineralen in het voedsel, betere marktwerking, duurzaamheid van landbouw en voor een veiligheidsnet dat de meest kwetsbare armen tegen hongersnood beschermt. Op al die terreinen komt de werkgroep met zeer gedetailleerde aanbevelingen en vermeldt ze wie voor de uitvoering verantwoordelijk is.

Die nieuwe groene revolutie komt alleen van de grond, signaleert de werkgroep, als er zowel in de rijke als de arme landen voldoende politieke wil bestaat om de honger serieus aan te pakken en als het handels- en landbouwbeleid wordt hervormd. In het verleden waren dat juist de grootste obstakels in de strijd tegen honger. Pas onlangs hebben de rijke landen een voorzichtig begin gemaakt met het terugdringen van de bijna 300 miljard dollar aan landbouwsubsidie die de voedselproductie in ontwikkelingslanden ondermijnt.

Volgens het actieplan moeten arme landen voortaan ten minste tien procent van de begroting aan hongerbestrijding besteden. En rijke landen moeten waarmaken wat ze al decennialang beloven, namelijk ten minste 0,7 procent van hun begroting spenderen aan ontwikkelingshulp. Daarbij zouden ze de nadruk op landbouw en voeding moeten leggen. Als alle rijke landen zich aan die ondergrens houden, levert dat jaarlijks zo'n honderd miljard dollar extra op.

Halvering van het aantal hongerende mensen voor 2015 vergt jaarlijks een kwart van dat bedrag, 25 miljard dollar, heeft de werkgroep heel ruw becijferd. Eenhoorn gelooft vast dat ,,het geld er wel komt'' als ontwikkelingslanden met een goed bestuur op basis van het actieplan de eerste successen bij de hongerbestrijding boeken. Niet voor niets luidt de titel van het actieplan: `De honger halveren, het kán'.