Een indiaan op oorlogspad in de kunst

Deze zomer studeerden aan de kunstacademies weer honderden jonge kunstenaars af. In een korte serie vandaag tot slot Jachya Freeth van de Rietveld in Amsterdam.

In de dependance van de Rietveld Academie op een industrieterreintje aan de rand van Amsterdam vulde het werk van Jachya Freeth met gemak een zaal. Naast de ingang hing een grote houtskooltekening van een man die belaagd wordt door een draaikolk van beertjes, verfkwasten en maskers.

Het andere werk is geschilderd met acrylverf, schetsmatig met ruwe streken neergezet. Jachya Freeth (30) groeide op in de Bijlmer. ,,Ik kom uit een totaal andere wereld. Vijf jaar geleden werd ik op een ochtend wakker en besloot dat ik iets moest gaan doen waar ik goed in ben en wat ik leuk vond.'' Na een half jaar bij een particuliere kunstopleiding werd hij aangenomen op de Rietveld.

Freeth wijst naar de vier schilderijen aan de linkermuur waarop een hert te zien is. ,,Ik zat vast en ben toen voorwerpen gaan schilderen die dicht bij me stonden. Door ze samen te voegen vormen ze nu een verhaal.'' Behalve het hert en een man komt op allevier ook een spuitbus voor. ,,Dat staat voor mijn graffitiverleden.'' Op de achtergrond zie je steeds een tweede figuur. ,,Die verwijst naar het blowen en paranoia. Het hert staat – ik weet het, het is een cliché – voor mijn vriendin. In deze serie probeerde ik met gevoel te schilderen en gaf ik me voor het eerst bloot. Dat was iets waar ik problemen mee had.''

Op één van de schilderijen zie je het hert tussen een woud van stammen. Rechtsvoor een man met een Siouxkapsel en een geweer in zijn hand. ,,Ik voelde me soms een indiaan op oorlogspad in de kunst. Ik kwam hier op de academie als een totale nitwit, ik wist niets, maar wilde alles weten. Ik zit nu in de kunst, maar voel me er nog geen onderdeel van.''

De serie op de rechtermuur met stille scènes in een huiskamer is veel verhalender. De schaduwen zijn prominent, vooral op Shaolin Shadow Boxer, een blauwe man die dreigend voor een muur staat. ,,Schaduwen staan voor mij gelijk aan het verleden. Iets dat je nooit kwijtraakt, of je nu een masker draagt of niet. Ik wil interactie met de kijker, zonder dat is het schilderij niets waard. Ik wil hem er in betrekken, zodat hij zich afvraagt: `Die man op de tv, belt hij mij?' Verder wil ik vervreemding in het beeld, ik had het veel realistischer kunnen schilderen, maar dat doe ik niet. Tegelijk gaat het over mijn eenzaamheid en is de toeschouwer een voyeur in mijn leven, maar ik heb het door en kijk terug!''

Hij legt uit dat de achtergonden, vaak grote, dreigende vlakken, belangrijk voor hem zijn. ,,Ik heb Rothko gelezen, over hoe kleur het gevoel beïnvloedt. Mijn uiteindelijke doel is de stilte en leegte van Hopper, het perspectief en het verhalende van Eric Fischl en het mediatieve en verhevene van Rothko. Hij geeft je een beeld en brengt daarmee een gevoel dat boven het schilderij uitstijgt. Het lukt al een beetje, maar ik heb nog geen goede vorm gevonden om zijn ideeën in mijn werk te passen.''

Freeth is beïnvloed door de kungfu-films die hij als jongetje op video bekeek en door Amerikaanse comics (van X-man tot Robert Crumb). Hij is een fan van de met olieverf geschilderde serie De Huurling van de Spanjaard Vicente Segrelles (met ridders die op draken vliegen).

,,Ik ga verder met schilderen en een video maken van mijn werk. Het wordt heel somber. Maar eerst ga ik op vakantie en daarna kan ik drie maanden in het atelier van een decorbouwer in Bochum. Ik heb nog geen expositie, maar ik heb veel visitekaartjes gekregen tijdens het afstuderen. Ik maak me er nog niet zo druk om. Ben al lang blij dat ik geslaagd ben en over een jaar wil ik naar de Rijksakademie.''

Dit is deel 6 en het slot van een serie. De vorige afleveringen staan op www.nrc.nl