De nieuwe machthebbers in Peking willen sobere Spelen

China heeft de bouw van het Olympisch Stadion voor de Spelen in 2008 in Peking tijdelijk opgeschort. Het stadion, een gigantisch `vogelnest' van staal, ontworpen door de Zwitserse architecten Herzog & de Meuron, zou in zijn huidige vorm te veel staal en geld kosten, en de constructie zou ook niet veilig zijn. Het ontwerp moet zo worden aangepast dat er nog maar de helft van de oorspronkelijke hoeveelheid staal nodig is.

Het stadion is niet het enige Olympische bouwwerk waarvan de bouwplannen worden herzien. Ook een zwembadencomplex, eveneens een buitenlands ontwerp, is naar de tekentafel terugverwezen omdat het kleiner en goedkoper moet.

Een derde bouwwerk dat met de Olympische Spelen te maken heeft, is ontworpen door de Nederlandse architect Rem Koolhaas. Ook hij lijkt hinder te ondervinden van de nieuwe Chinese richtlijnen. Er zijn signalen dat de overheid zijn ontwerp voor nieuwe huisvesting van de Chinese Staatstelevisie ook veel te duur vindt. Officiëel is daarover nog niets bekendgemaakt. Maar op het terrein waar het gebouw moet komen, is nog geen steen op de andere geplaatst.

Is China opeens zo'n stuk armlastiger geworden dan een jaar terug, toen de meeste van de Olympische projecten werden goedgekeurd? Dat niet, maar de huidige machthebbers zijn veel minder gecharmeerd van peperdure, gezichtsbepalende prestigeprojecten dan hun voorgangers. Waar voormalig voorzitter van het Volkscongres, Li Peng, zijn belang voor China gesymboliseerd wilde zien in de aanleg van een enorme dam in de rivier de Yangtze, willen de huidige regeringsleiders zich eerder profileren als voorvechters van zaken als plattelandsontwikkeling en sociale zekerheid, in een poging hun regering legitimiteit te verlenen in de ogen van de doorsnee Chinees.

Daarbij komt het streven de economie voor oververhitting te behoeden. Een besparing van staal in de hoofdstad krijgt zo ook een symbolische betekenis: hiermeegeeft de regering aan dat het haar ernst is met het temperen van de groei. De provinciale leiders zijn gewaarschuwd: als de centrale overheid besluit zelfs voor zo'n grootse gebeurtenis als de Olympische Spelen op materiaalgebruik en kosten te gaan letten, dan moet men buiten de hoofdstad helemaal zuinig worden.

Premier Wen Jiabao deed een jaar geleden al een oproep de grotere bouw- en infrastructurele projecten in China nog eens goed te bekijken. Hij wilde opnieuw beoordelen of ze wel echt zo nodig waren als de lokale overheden beweerden. Juist in de armere delen van China hebben bestuurders de neiging veel overheidsgeld te steken in de bouw. Zo kan de lokale bevolking met eigen ogen zien dat de overheid iets presteert, en bouwprojecten bieden bovendien de mogelijkheid om openbaar geld in de particuliere zakken van overheidsfunctionarissen te laten verdwijnen. Geen wonder ook dat de maatregelen van Wen naar verluidt tot ongebruikelijk fel protest van bestuurders in de provincies hebben geleid.

In Peking zijn er echter vier zeer vooraanstaande bouwers die hun kans juist schoon hebben gezien om op het hoogste niveau gehoor te vinden voor hun al langer bestaande kritiek op de Olympische projecten. Zij schreven vorige maand een brief aan Wen, waarin zij de plannen te duur, te onveilig en te `on-Chinees' noemden. Volgens deze critici is het onverstandig van de overheid buitenlandse architecten de kans te geven in China vrijelijk te experimenteren met bouwstijlen die nergens anders kunnen worden uitgeprobeerd. China's megalomane gedrag leidt alleen maar tot te dure, experimentele constructies die bovendien snel onveilig kunnen worden. Zij wijzen op het recente instorten van een deel van het dak van het Parijse vliegveld Charles de Gaulle, een ontwerp van de Franse architect Paul Andrew. Andrew heeft ook bij het Plein van de Hemelse Vrede een groot, hypermodern theater gebouwd in de vorm van een eierschaal.

Anderen vinden de critici hypocriet. De Olympische ontwerpen zijn uitgebreid op veiligheidsaspecten doorgelicht, en het is vreemd daar nu opeens een punt van te maken, vinden zij. Zij stellen dat China gewoon moet zeggen dat het bij nader inzien toch niet zo veel geld over heeft voor de Olympische Spelen als eerder werd aangegeven.