`Er wordt veel te veel getolereerd'

In de Vrijheidswijk in Leeuwarden vonden de afgelopen weken vier gewelddadige incidenten plaats. Wijkbewoners vinden het genoeg en komen in actie. Eigen verantwoordelijkheid en meer controle.

Hij draait het raampje van de surveillanceauto naar beneden. ,,Alles goed thuis?'', vraagt wijkagent Erik van der Wal aan een jongen in de Vrijheidswijk in Leeuwarden. ,,Ja, momenteel wel'', antwoordt de 11-jarige. ,,Dit joch heeft een poosje in een tehuis gezeten'', licht van der Wal later toe. ,,Hij heeft wat brandjes gesticht, maar is nu weer in de wijk terug.''

Van der Wal heeft het druk dezer dagen. De Vrijheidswijk, een naoorlogse buurt in Leeuwarden met vierduizend inwoners van zeer verschillende afkomst en achtergrond, is nooit een gemakkelijke buurt geweest. Maar de afgelopen weken volgt het aantal geweldsincidenten elkaar wel heel snel op. Afgelopen zondagnacht staken een 36-jarige man en een 14-jarige jongen elkaar met messen. Enkele dagen daarvoor werd een 21-jarige Rotterdamse geschopt en met stokken bewerkt door drie jongens van vijftien jaar, nadat ze een mobiele telefoon wilde stelen van een 11-jarige. Ook arresteerde de politie twee jongens van zestien jaar, die twee meisjes van elf en twaalf jaar met een ijzeren staaf hadden bedreigd.

De schokkendste gebeurtenis voor de buurt vond twee weken geleden plaats. Een 22-jarige inwoner van de wijk schoot zichzelf op 6 augustus door het hoofd – nadat hij bij een schietspelletje een 16-jarige vriend per ongeluk in de borst had geschoten. De Marokkaanse Rabia is moeder van het slachtoffer. Ze is vreselijk geschrokken, vertelt ze. ,,Ik ben erg bang geworden.'' Haar zoon is herstellende. Rabia kende ook de man die hem per ongeluk verwondde en zich daarna in paniek van het leven beroofde. ,,Hij kwam hier wel eens een boterham eten. Hij had geen vaste woning. Heel triest allemaal dat dit is gebeurd.''

De Vrijheidswijk werd in de jaren zestig en zeventig gebouwd. In het nieuwere deel wonen veel ouderen; in het oudere deel allochtonen en studenten. Bewoners klagen er over geluidsoverlast, drugshandel en ouders die niet naar hun kinderen omkijken. Voor bewoner Yesid van de Weg waren de gewelddadige gebeurtenissen van de laatste weken de laatste druppel. Hij ergerde zich al langer dood aan de troep op straat, het drugsdealen en de kleine kinderen die tot laat op straat rondzwerven. ,,Ik vond dat ik iets moest doen. Dit kán zo niet.''

Van de Weg begon een handtekeningenactie. Hij heeft inmiddels zestig handtekeningen opgehaald, die hij dinsdag aanbiedt aan burgemeester Geert Dales van Leeuwarden. ,,Het slaat aan, al willen mensen vooral hun hart luchten. Ze vinden dat de politie te weinig doet aan drugsdealers. Ze vinden daarvoor weinig gehoor.'' Opbouwwerker Douwe Beimin van Stichting Wijkwerk Leeuwarden is het met Van de Weg eens. ,,Aan het openlijk dealen doet de politie niks.'' Ook op andere vlakken wordt er te veel getolereerd, meent hij. ,,Je zou bijvoorbeeld strenger moeten controleren of kinderen wel naar school gaan. Zowel de leerplichtambtenaar als de politie moet meer handhaven.''

Burgemeester Dales, voorheen wethouder in Amsterdam, brengt volgende week een bezoek aan de wijk. ,,Er moet iets gebeuren'', erkent hij. ,,Want kennelijk werken de huidige maatregelen onvoldoende.'' Dales ziet ,,een concentratie van problemen''. ,,Drank, drugs, messen, pistolen, veel overlast door rondjakkerende scooters, een verziekte sfeer en rotzooi rond de woningen.'' Hij denkt eraan om naar Amsterdams voorbeeld ook in de Vrijheidswijk een proefproject op te zetten waarbij probleemjongeren gedurende een langere periode begeleid worden door jongerenwerkers. Dales: ,,Dat gebeurt dagelijks en zeer intensief. Ze signaleren bijvoorbeeld wanneer iemand verkeerde vrienden heeft en controleren of iemand op tijd opstaat en naar school gaat. Dat werkt uiterst succesvol.''

Maar de eerste verantwoordelijkheid voor een leefbare wijk ligt bij de bewoners zelf, onderstreept de nieuwe burgemeester. Dat vindt ook buurtbewoner Van de Weg, die twee jaar geleden in de wijk kwam wonen en vanaf het begin zelf het pleintje voor zijn huis schoonveegt. ,,Kinderen vroegen of ik ervoor betaald werd, maar ik zei dat ik gewoon wilde dat het plein er netjes uitziet.'' Hij maande hen om papiertjes en ander afval voortaan in de bakken te gooien. ,,En het werkt. Ik hoef nu niet meer dagelijks te vegen, maar twee keer in de week. Een oudere dame die al 35 jaar in de wijk woont, zei me dat ze nu een veel prettiger uitzicht had.''

Van de Weg is niet de enige die probeert om de teloorgang van de wijk in Leeuwarden tegen te gaan. Wijkbewoner Gregory Pieters en zijn vrouw Yvonne richtten onlangs de stichting `Anti-plus' op, bedoeld om Antillianen ,,positief in het nieuws te brengen''. De actie volgde op een reeks van schietincidenten in de wijk waarbij steeds Antillianen betrokken waren. Pieters organiseert sporttoernooien voor wijkjongeren en zijn vrouw wil uitstapjes op touw zetten voor de kleintjes uit de wijk. Ook willen ze naschoolse opvang en huiswerkbegeleiding opzetten.

De laatste jaren is er al wel geprobeerd om activiteiten voor jongeren in de wijk te organiseren. Zo is er twee jaar geleden een internetcafé en digitaal trapveldje geopend, waar de jeugd kan chatten en internetten. Maar om de jongeren meer toekomstperspectief te bieden, moeten er speciale opleidingstrajecten worden opgezet, vinden Pieters en opbouwwerker Harrie van der Mark. In Londen zag Van der Mark tijdens een bezoek enkele jaren geleden hoe kansarme jongeren onder dwang een opleiding moesten volgen, die aansloot bij hun passie. Een dergelijk plan werkt hij nu ook uit voor Leeuwarden. ,,Een jongen die wilde joyriden, moest een opleiding tot monteur volgen'', vertelt hij. ,,Hij moest weten hoe die auto in elkaar zat, maar moest ook leren lassen en spuiten. Er werd gecontroleerd of hij elke ochtend om negen uur naar school ging. Kwam hij niet dan werd een deel van de kinderbijslag van zijn ouders ingehouden.''