Naakte atleet

De Grieken onderscheidden zich op vele manieren van de hen omringende volkeren, die ze denigrerend barbaren noemden. De tegenstellingen werden onder meer zichtbaar in de manier waarop ze over de schoonheid van het lichaam dachten. Terwijl de buren het lichaam zoveel mogelijk bedekt hielden, waren zij er juist trots op het in sportwedstrijden in al zijn schoonheid te kunnen tonen. Aristoteles wist het in de vierde eeuw voor Christus zeker: een mooie gladde gebronsde huid was het ware teken van adeldom. In zijn tijd waren naakte atleten niets bijzonders meer. Maar er was een tijd geweest dat het anders was, dat de atleten delen van hun lichaam bedekten. Wanneer kwam de omslag? In ieder geval vóór het midden van de vijfde eeuw, toen de naaktheid van atleten in de olympische arena al heel gewoon was. Volgens de Atheense geschiedschrijver Thucydides (circa 458-circa 410 voor Christus) waren de Spartanen de eersten die zonder lendendoek naakt het stadion van Olympia betraden. De verandering zou kort voor zijn tijd zijn gekomen. Een nadere toelichting geeft hij niet.

In de tweede eeuw na Christus is Pausanias iets duidelijker. Hij vermeldt de naam van de eerste naakte hardloper: de olympische winnaar Orsippos uit Megara. Tijdens een bezoek aan diens graf werd hem verteld dat Orsippos als eerste zonder enige lichaamsbedekking een race had voltooid. Aan de start had hij zijn lendendoek nog om, maar tijdens het lopen verloor hij die. Opzettelijk of per ongeluk? Pausanias is de mening toegedaan dat Orsippos zijn lendendoek met opzet had laten vallen omdat hij daardoor beweeglijker en sneller zou zijn. Het zou hem de zege hebben opgeleverd. Een andere versie werd in de twaalfde eeuw opgetekend door de Byzantijnse geleerde Eusthatios. Hij weet te melden dat Orsippos bij de veertiende Olympische Spelen, in 720 voor Christus, door zijn lendendoek zo ernstig in zijn bewegingen werd gehinderd dat hij struikelde en de dood vond. Sindsdien zouden de autoriteiten hebben besloten om de atleten naakt aan de startlijn te krijgen. Hoe mooi dit verhaal ook is, het is bezijden de waarheid. Op vaasschilderingen uit de zesde eeuw zien we nog atleten in lendendoeken. De verandering kan dus op zijn vroegst in het begin van de vijfde eeuw hebben plaatsgehad, toen de Grieken in hun aversie tegen de barbaren hun Griekse identiteit wilden benadrukken en de schoonheid van het lichaam daarvoor aangrepen.