Mislukte witte werksters

Het was een mooi idee om te proberen de zwarte arbeidsmarkt voor schoonmakers thuis aan te pakken door een subsidieregeling voor zogenoemde witte werksters. Zo krijgt de overheid meer greep op belastingontduiking en het werken met een uitkering. Maar de wettelijke eisen die aan deze werksters werden gesteld, waren zo hoog dat blijkens een peiling slechts 1.100 werksters zich aanmeldden bij schoonmaakbedrijven, een vijfde van de doelstelling. Bovendien willen opdrachtgevers liefst zelf bepalen wie ze in hun huis halen om schoon te maken of op de kinderen te passen. Het moet klikken. Door wettelijke eisen te stellen aan de werkster wordt de kans van slagen zo groot mogelijk gemaakt, maar de drempel bleek te hoog. Bovendien heeft de opdrachtgever geen enkel financieel voordeel bij de witte werkster, want die kost ondanks de overheidssubsidie evenveel als de zelf aangenomen zwarte werkster over wie de opdrachtgever overigens geen belasting en premies is verschuldigd als het aantal werkuren aan een maximum is gebonden. Slechts idealisten doen bij een dergelijke regeling afstand van de informele arbeidsmarkt en die zijn ook in Nederland dun gezaaid, zeker als het om geld gaat.

De Vlaamse regering blijkt wel inzicht te hebben in de menselijke natuur. Deze oogst groot succes met de zogenoemde dienstencheques, die de opdrachtgever na belastingaftrek ongeveer een derde kosten van het gewone uurtarief voor schoonmakers van 11 à 12 euro. De Vlaamse overheid legt er met brutokosten van 14,80 per uur wel meer geld op toe dan de Nederlandse, zodat de werknemer er netto ruim acht euro per uur aan overhoudt. Tot nu toe zijn er in korte tijd 5.000 witte schoonmakers of klussers bijgekomen. De Belgische overheid hoopt al op uitbreiding naar 25.000 witte banen voor huishoudelijke diensten. De vraag is of het hier om uitbreiding van de arbeidsmarkt gaat of om het witten van reeds bestaand zwart werk.

De zwarte arbeidsmarkt legt genadeloos de feilen van de samenleving bloot: hoge kosten en veel regels voor matige legale dienstverlening en uitkeringsfraude. Zwart werk is een onuitroeibaar bijverschijnsel van de verzorgingsstaat. Fraudebestrijding is dan ook onontbeerlijk, maar daar gaat het niet alleen om. Zo hebben de torenhoge kosten van legale crèches Nederlandse werkende ouders de zwarte arbeidsmarkt opgedreven. Een zwarte kinderopvang is veel goedkoper dan een witte, komt aan huis en wil bij overwerk van de ouders ook wel eens na zessen blijven. De Vlaamse regering hoopt haar dienstenchequesysteem nu uit te breiden naar de kinderopvang, die in België slechts half zo duur is als in Nederland. De Vlaamse regering houdt zich hier bezig met de dagelijkse realiteit. Haagse ambtenaren en politici zouden ter inspiratie vaker de trein naar Brussel moeten nemen.