`Het werden schitterende reeksen'

Voor haar project `Checked Baggage' kocht ontwerper Christien Meindertsma één kubieke meter op Schiphol onderschepte `gevaarlijke voorwerpen'. ,,Veiligheidsmaatregelen kunnen absurde vormen aannemen.''

175 aardappelschilmesjes. 37 kurkentrekkers. 12 dartpijltjes. 86 nagelvijltjes. 237 scheermesjes (verpakt). 52 aanstekers. 1 flesje mondspray. 284 Zwitserse zakmessen. 3 zakkammetjes. Het is een kleine greep uit de 3264 voorwerpen die Christien Meindertsma (1980) kocht bij het Amsterdamse veilinghuis De Eland. De kubieke meter huishoudelijke hardware was wat de douane op Schiphol in één week tijd in beslag had genomen. Allemaal `gevaarlijke voorwerpen' in de wereld na 9/11.

Een eigen ervaring had de vormgever op het idee gebracht voor de bulkaankoop, vertelt ze: ,,In 2002 vloog ik naar India en op Schiphol vond een beveiligingsbeambte een stanleymes in mijn bagage. Het zat in een roze etuitje in mijn handtas. Ik had er helemaal niet bij stilgestaan dat ik het bij me had. `Jammer voor je, maar die gaat naar het Waterlooplein', zei die bewaker. Dat is me bijgebleven. En bij terugkomst heb ik uitgezocht wat er eigenlijk met al die in beslag genomen spullen gebeurt. Ik heb uiteindelijk vijfhonderd euro betaald voor die kuub. Lang heb ik gedacht dat het de domste aankoop was die ik ooit gedaan had.''

Maar de collectie `gevaarlijke voorwerpen' bleek prima te passen in haar afstudeerproject rond het thema veiligheid voor de Design Academy in Eindhoven. Meindertsma stortte de hele collectie uit op de vloer en liet dagenlang alle mesjes, nagelknippers en scharen door haar handen gaan. ,,Ik heb alles gesorteerd. Naarmate je langer bezig bent, wordt de schifting steeds fijner. Maat, soort, merk, kleur. Het werden schitterende reeksen. Hoe langer je ernaar kijkt, hoe mooier die producten worden. Je ziet gereedschap met namen erin gegraveerd, oude afgesleten schaartjes die duidelijk al jaren meegaan, legermessen met jaartallen die teruggaan tot 1972. Het zijn persoonlijke voorwerpen met een verhaal geworden.''

Voorzien van labeltjes met het opschrift `prohibited item' – normaliter gereserveerd voor echt gevaarlijke politievondsten – stelt Meindertsma een deel van haar Schipholvangst ten toon in de Rotterdamse Kunsthal. Een anonieme miljonair zag `een onderneming' in Meindertsma's project en leende haar het geld om het boek Checked Baggage te maken. Daarin staan alle `producten' afgebeeld. Van nummer 1, een kinderbestekje met beertjes, tot nummer 3264, een groene, plastic spatel. Door de ritmische herhaling en minieme variatie worden flessenopeners mannetjes met telkens een ander hoofd, aardappelschilmesjes voetsoldaten in slagorde. ,,Ik heb nog steeds dat kinderlijke om in elke wolk een vorm te zien'', verklaart Meindertsma. ,,Maar door ze te ordenen en te rangschikken ga je anders naar die voorwerpen kijken.'' Behalve ,,een schitterend vormonderzoek'' is het project ook een maatschappelijk statement. ,,Veiligheidsmaatregelen kunnen absurde vormen aannemen'', vindt de vormgever, die zich afvraagt of de wereld veel veiliger wordt als die nagelknipper met Lady Di-sleutelhanger of gifgroene cultivator bij de metaaldetector worden onderschept.

,,Terrorisme is voor veel mensen een ver verhaal waar Bush en Al-Qaeda in voorkomen. Dat trekken ze zich niet zo persoonlijk aan. Maar door zelf iets te moeten inleveren op Schiphol maken ze er ineens deel van uit. Via hun zakmesje zijn ze verbonden aan die grote ramp in New York. Iedereen weet wel dat er strengere controles zijn, maar toch pakken ze die brievenopener of dat klappertjespistool in. Misschien is dat ook wel geruststellend. Als iedereen zijn eigen keukenmes als wapen gaat zien, is het pas echt eng.''

Checked Baggage is dan ook een poging het overspannen veiligheidsdenken weer in een gezond perspectief te zetten. Wie een exemplaar van het boek koopt, krijgt er gratis een `gevaarlijk voorwerp' bij, geseald en genummerd zodat het op de pagina is terug te vinden. Meindertsma: ,,Zo is de cirkel rond, en komen die wapens die geen wapens zijn weer terug in een huishouden. Dan kunnen ze weer gebruikt worden waarvoor ze ooit bedoeld waren.''

Christien Meindertsma: Checked Baggage (Soeps Uitgeverij, ISBN 90-808664-1-5): Tentoonstelling Dangerous Goods: t/m 29/8 in De Kunsthal, Rotterdam. Inl: www.checkedbaggage.nl.