Geïnteresseerd in lijken

Sommige beroepen hebben last van een wat minder positief imago. Vandaag een kijkje in de wereld van de patholoog. ,,Ik ben niet emotioneel betrokken bij een vermoord kind.''

Patholoog Ann Maes (49) en haar vijf collega's bij het Nederlands Forensisch Instituut zien ze allemaal langskomen: personen van wie wordt aangenomen dat ze zijn vermoord of die op een verdachte manier om het leven zijn gekomen. Zoals de vrouw die onlangs haar drie zoontjes doodde en daarna voor de trein sprong. Maar ook overledenen die van de trap zijn gevallen of door alcoholvergiftiging of een auto-ongeluk om het leven kwamen. Eigenlijk iedereen die een niet-natuurlijke dood is gestorven en waarbij sprake kán zijn van een misdrijf.

Moeilijk vindt ze het nooit, om bijvoorbeeld de doodsoorzaak vast te stellen van een vermoord kind. ,,Ik ben niet emotioneel betrokken bij het kind. Ik vind het juist belangrijk om goed te onderzoeken waaraan het kind is overleden. Als de indruk bestaat dat een kind door de ouders is vermoord, is het noodzakelijk dat daar snel uitsluitsel over komt. Niet alleen voor de andere kinderen in het gezin, maar ook om eventuele roddels in de buurt de kop in te drukken.''

Als een overledene wordt binnengebracht door de politie, doet Maes met twee assistenten eerst een uitwendige schouwing. Wat heeft de overledene aan en wat is zijn of haar lengte. Na het beschrijven van de letsels, snijden de assistenten de voorkant van het lichaam open en halen alle organen eruit. De overledene ligt op een metalen bed in het midden van de onderzoekskamer. In het bed zitten gaatjes waardoor het bloed en lichaamssappen kunnen wegstromen. Als de assistenten ook de huid achter de oren hebben opengesneden en naar voren hebben geklapt, kan het schedeldak eraf worden gezaagd om de hersenen eruit te halen. Maes neemt van alle organen een kubieke centimeter weefsel. Voor de afdeling toxicologie verzamelen zij ook bloed, urine, iets van de maaginhoud en de galblaas. En ze bewaren altijd wat bloed, haar en schaamhaar, voor het DNA. Daarna worden de organen teruggeplaatst en naaien de assistenten het lichaam weer dicht. Maes bekijkt later alle stukjes weefsel onder een microscoop om aanvullende informatie over de precieze doodsoorzaak te krijgen. ,,Ook al is iemand doorzeefd met kogels, dan nog moeten wij kijken of diegene ervoor geen hartinfarct had.''

Zelf is Maes, die vorig jaar zo'n tweehonderd secties verrichtte, nog nooit geschrokken bij het zien van een overleden persoon. ,,Daar herken je een patholoog ook aan: als er een lijk te zien is, deinst iedereen achteruit. Behalve de patholoog, die springt er juist op af.'' Maes krijgt eigenlijk nooit negatieve reacties als ze over haar beroep vertelt. ,,Sommige mensen die ik spreek, vinden lijken eng. Zij vragen me dan of mijn werk niet griezelig is. `Nee', zeg ik dan en het is ook geen vies werk, als je het ten minste netjes doet.''

Ann Maes wist al vroeg dat ze arts wilde worden. ,,Mijn poppen, de katten, iedereen was de sigaar.'' Dat ze medicijnen ging studeren, was een logische keuze. Het liefst had ze begin jaren '80 een specialisatie gevolgd tot kinderarts of patholoog, maar ze werd er niet toegelaten. ,,Ik ben een jaar werkloos geweest. Verschrikkelijk, ik kwam gewoon niet aan het werk. Niet eens als billenwasdokter.''

Haar Arubaanse afkomst bood uitkomst. ,,Aruba wilde begin jaren tachtig onafhankelijk worden. Ik was alweer bijna vergeten dat ik ooit op Aruba ben geboren, toen ik hoorde dat het land Arubanen nodig had die iets voor de maatschappij konden betekenen. Aruba wilde mijn specialisatie pathologie wel betalen, als ik minimaal vijf jaar op Aruba zou komen werken.''

Na vijf jaar ging Maes terug naar Nederland. ,,Het eiland is, geloof ik, niet groter dan dertig bij acht kilometer. Er was één ziekenhuis en er woonden zo'n 85.000 mensen. Ik had het wel gezien. Bovendien was het niet ongewoon dat de minister zich bemoeide met mijn werk en dat stelde ik niet op prijs.''

Maar waarom pathologie? Omdat het een ziekteleer is, zegt Maes. In het ziekenhuis, waar ze tot twee jaar terug ook werkte, gaat het bij pathologie om de oorzaken van ziektes. Nu onderzoekt ze de oorzaak van het overlijden. ,,Ik hoef niet zo nodig patiënten te behandelen; ik wil weten hoe een ziekte- of overlijdensproces verloopt. Ik ben geïnteresseerd in de details.''

Dit is een serie over beroepen met een negatief imago. Volgende week: de uitsmijter