Witte ratten bruin verven

Het beste verhaal in het nieuwe nummer van het Britse tijdschrift Granta, dat geheel gewijd is aan de speelfilm, is van Maarten 't Hart. En dat is geen misplaatst chauvinisme. In Rats – Nederlandse lezers kennen het verhaal misschien al uit zijn Verzamelde verhalen – doet 't Hart komisch en sfeervol verslag van zijn avonturen als adviseur van de Duitse regisseur Werner Herzog tijdens diens remake van de klassieke horrorfilm Nosferatu in 1978. Herzog heeft 10.000 tamme ratten naar Delft laten komen. Probeem is dat het witte ratten zijn, die stuk voor stuk bruin geverfd moeten worden. Ook geeft de gemeente geen toestemming om de ratten voor de opname los te laten in een afgesloten steegje. Misschien kan 't Hart, bioloog gespecialiseerd in ratten, de bureaucraten overtuigen. Dat lukt hem niet, maar hij neemt wel een aantal van zijn eigen, bruine ratten mee uit het laboratorium voor een scène aan boord van een schip. Dat leidt tot een helse vaartocht als het schip 's avonds op zee verdwaalt, uitgelicht door de felle filmlampen. Het contrast tussen Herzogs bizarre entourage en 't Hart die dapper zijn Hollandse nuchterheid probeert te bewaren, is prachtig.

Ander moois in deze Granta, een tijdschrift dat zich specialiseert in literaire non-fictie: de dagboekaantekeningen van John Fowles over de lijdensweg (meer dan tien jaar) van de verfilming van zijn roman The French Lieutenant's Woman. Fowles geeft en passant een dodelijk portret van Harold Pinter, de scenarist van de film. Hij beschrijft de toneelschrijver als ,,iemand die zijn levensstijl opdringt aan allen om hem heen – een wanhopig wereldbeeld vanuit een aangenaam, aristocratisch, actief, `beroemd' leven.''

Shmapa Bannerjee haalt ontroerende herinneringen op aan haar rol als vijfjarig meisje in Pater Panchali, het debuut van Satyajit Ray dat de Indiaase film op de wereldkaart zette. De Canadese regisseur Atom Egoyan onthult zijn fascinatie voor de Zweedse acteur Philip Toubus, die Petrus speelde in Jezus Christ Superstar (1973), maar verder voornamelijk roem verwierf als regisseur en acteur in bijna 300 pornofilms, met als meest recente: WMB: Weapons of Masturbation. Jonathan Lethem schrijft over zijn liefde voor de cultfilms van John Cassavetes en heeft daarbij alle problemen van de ware fan: ,,Ik schrijf hier tegen mijn eigen weerstand in: het gevoel dat ik muziek aan het bezoedelen ben met taal. Schrijven over Cassavetes voelt als een zinloze stemoefening: alsof ik woorden toevoeg aan jazzimprovisaties.'' Lethem raakt die bevangenheid niet helemaal kwijt, maar zijn enthousiasme is aanstekelijk. Daarnaast drukt Granta een aantal schilderijen, tekeningen en storyboards af van onder meer Akira Kurosawa, Alfred Hitchcock, Mike Figgis en John Huston. Aan geen van deze grote regisseurs is, op het eerste gezicht, een belangrijk beeldend kunstenaar verloren gegaan, maar het is vervreemdend en verhelderend tegelijk om hun oog te kunnen volgen in een ander medium dan de film.

Granta. The Magazine of New Writing, 86, summer 2004, `Film'. 256 pag. €18,80