`Wij controleren of Verdonk beloftes nakomt'

Met een asielmonitor en een kantoor in het vertrekcentrum Ter Apel wil VluchtelingenWerk Nederland tot het laatste toe de uitgeprocedeerde asielzoekers helpen.

VluchtelingenWerk Nederland houdt sinds gisteren kantoor in het eerste vertrekcentrum voor uitgeprocedeerde asielzoekers in Ter Apel (gemeente Vlagtwedde). ,,Niet ter legitimatie van het vertrekbeleid van de regering'', zegt directeur Eduard Nazarski. ,,Maar om tot het laatste moment de belangen van asielzoekers te behartigen.''

In een speciale database, de zogeheten Asielmonitor, worden sinds vorige maand de gegevens opgenomen van die asielzoekers die volgens Vluchtelingenwerk Nederland alsnog aanspraak zouden kunnen maken op een verblijfsvergunning. Daarvoor gelden drie criteria: hun situatie is bijzonder schrijnend, ze kunnen buiten hun schuld om niet aan uitreispapieren komen of gezinsleden zouden daardoor gescheiden worden van elkaar.

,,Minister Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie) zegde eind vorig jaar aan de Tweede Kamer toe'', aldus Nazarski, ,,dat ze voor deze groep vluchtelingen alsnog een uitzondering zou maken.'' De gegevens voor de monitor worden aangedragen door de 9.000 vrijwilligers en 500 betaalde krachten van VluchtelingenWerk verspreid over het land.

Een belangrijk deel van de 26.000 uitgeprocedeerde asielzoekers die onder de oude Vreemdelingenwet (van voor 1 april 2001) vallen en die de regering de komende drie jaar gaat uitzetten, is bekend bij VluchtelingenWerk. Ze worden, vaak jarenlang, door een lokale afdeling begeleid in de asielprocedure. ,,Maar hun gegevens zijn nooit gebundeld aan de hand van de drie criteria die minister Verdonk nog openlaat voor het verkrijgen van een verblijfsvergunning'', zegt Narzarski.

Niet alleen VluchtelingenWerk Nederland, maar ook de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de Raad van Kerken en andere maatschappelijke instellingen, pleitte vorig jaar voor een ruimere pardonregeling dan die waarmee de Tweede Kamer instemde. In de regeling van de Kamer mag de asielzoeker blijven die voor 28 mei 1998 een asielaanvraag indiende en nog in de eerste procedure zit. Ruim 2.200 vluchtelingen kregen op grond van deze specifieke pardonregeling begin dit jaar een verblijfsvergunning. 220 anderen, van wie de situatie als bijzonder schrijnend werd aangemerkt, werden ook door minister Verdonk toegelaten. In de afgelopen maanden kregen nog circa 150 andere asielzoekers om die reden een verblijfsstatus. VluchtelingenWerk en de VNG pleitten voor legalisering van alle vluchtelingen die langer dan vijf jaar op een definitieve uitspraak wachten. Dat kwam neer op 6.300 gevallen.

Het steekt Nazarski nog steeds dat VluchtelingenWerk en de VNG er niet in slaagden om een meerderheid in de Kamer achter deze ruimere pardonregeling te krijgen. ,,Dat heeft me de afgelopen maanden enorm dwarsgezeten. En ik merkte dat vrijwel iedereen bij VluchtelingenWerk met diezelfde kater zat.''

Het is volgens Nazarski moeilijk om te accepteren dat mensen die hier soms al tien jaar wonen en door de overheid nooit werden aangespoord om te vertrekken, nu alsnog worden uitgezet. ,,Dat is een onrechtvaardigheid die diep in de levens van deze mensen en hun kinderen ingrijpt.''

,,Maar tegelijkertijd moeten we reëel zijn'', vindt Narzarski. ,,In een democratie heeft de Tweede Kamer het laatste woord'', onderstreept hij, ,,VluchtelingenWerk is niet bij machte zelf verblijfsvergunningen te verstrekken, maar we kunnen wel proberen om de belangen van de vluchtelingen tot het laatste moment zo goed mogelijk te behartigen.''

In de afgelopen weken hebben lokale vrijwilligers – de eersten zijn inmiddels op cursus geweest – de gegevens van tachtig asielzoekers die volgens hen alsnog aanspraak kunnen maken op een verblijfsstatus, in de database gezet. De gegevens worden gecontroleerd door een medewerker op het hoofdkantoor, en pas dan definitief in het systeem ingevoerd. Er wordt vooral goed gelet op de documentatie, zegt Nazarski. ,,Als we bijvoorbeeld stellen dat een vluchteling buiten zijn schuld niet in staat is om aan uitreispapieren te komen, dan moet we documenten kunnen tonen die dat bewijzen.''

VluchtelingenWerk Nederland zegt geen idee te hebben hoeveel asielzoekers uiteindelijk in de asielmonitor zullen belanden. Nazarski: ,,Maar bij zo'n 500 gevallen dringen de eerste trends zich wel op. Zijn het bijvoorbeeld steeds dezelfde landen waarvoor vluchtelingen geen uitreispapieren kunnen krijgen? Zijn er bepaalde typen schrijnende situaties, zeg mensen met medische en psychische aandoeningen, of gaat het merendeels om vluchtelingen met trauma's?'' VluchtelingenWerk Nederland verwacht niet dat minister Verdonk de komende maanden al zal overgaan tot het uitzetten van deze ,,moeilijke gevallen''.

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het ministerie van Justitie is sinds begin juli begonnen met aanschrijven van de eerste uitgeprocedeerde asielzoekers. Dat zijn vooral mensen van wie het dossier voor uitzetting zo goed als compleet is. En de zogeheten lokale taakgroepen – vreemdelingenpolitie, de gemeente, het Centrale Orgaan Opvang Asielzoekers en de lokale afdeling van VluchtelingenWerk waar de betreffende asielzoeker contact mee heeft – voeren sinds enkele weken vertrekgesprekken. Vluchtelingen die binnen acht weken na dat gesprek alsnog vrijwillig terugkeren, hebben recht op een speciale herintegratiepremie, die voor een gezin met twee kinderen oploopt tot 6.050 euro. Wie dat niet doet, gaat naar een vertrekcentrum, waarvan de eerste in Ter Apel open is.

Nazarski: ,,Als deze man of vrouw bij ons bekend is, wordt het dossier overgedragen aan onze vertegenwoordiger in het vertrekcentrum. En kijken we, mede aan de hand van de asielmonitor, of we ons moeten blijven inzetten voor een verblijfsvergunning.''

VluchtelingenWerk wil dat beloftes die minister Verdonk aan de Tweede Kamer heeft gedaan, worden nageleefd. ,,Daar gaan we de komende jaren intensief op toezien'', aldus Nazarski.