De dilemma's bij een patrouille (Gerectificeerd)

Glimlachen en zwaaien tijdens verkenningen, dat is de beproefde tactiek in Irak. Het zorgt voor een goede band met de lokale bevolking, maar het maakt soldaten kwetsbaar bij hinderlagen.

Voor de patrouille begon, stond luitenant Dirk Morsink zijn reserve-zonnebril af. Want de Nederlandse miltairen in Irak reden begin juni niet alleen in open soft top Mercedes Benz-terreinwagens zonder dak, ze hadden ook de voorruit naar beneden geklapt. Dat dat met 45 graden in de schaduw stof happen en vliegen vangen betekende, namen de mannen voor lief. De onrust in de maanden april en mei stond de mannen nog helder voor de geest. Met de voorruit naar beneden kun je makkelijker terugschieten, legde Morsink uit. Tijdens de rit door Ar-Rumaythah lag zijn Diemaco-geweer steeds over de motorkap.

De Mercedes-jeeps waarmee de marechaussees zaterdagavond naar huis terugkeerden, hadden naar alle waarschijnlijkheid wél een dak. Voor de ruiten achterin hingen Kevlar-matten, tegen de hitte, die in de voertuigen zonder airconditioning kan oplopen tot een temperatuur van zestig graden, maar ook tegen granaatscherven. Tegen de kogels die vanuit drie, vier kanten op de voertuigen werden afgevuurd, bood het materiaal echter geen bescherming. De 29-jarige wachtmeester die dodelijk werd getroffen, zat bovendien naar nu bekend voorin, achter de voorruit.

Het is nog nooit zo gevaarlijk geweest in Zuid-Irak, zo erkende minster van Defensie Henk Kamp gisteren in Nova. Volgens Kamp wordt er kritisch gekeken naar de manier waarop de patrouilles van de Nederlandse militairen op dit moment worden uitgevoerd. Indien de commandant ter plaatse, overste Kees Matthijssen, dit nodig vindt, dan zullen er extra maatregelen worden genomen. Het sturen van extra troepen en materieel is op dit moment nog niet aan de orde, zo zei Kamp. ,,Op dit moment hebben we daar alles wat we nodig hebben.' Nog niet zo lang geleden besloot de minister al zes zwaarbewapende Apache-gevechthelikopters naar het gebied de sturen. Kort daarvoor waren al zogeheten mortieropsporingsradars naar het gebied gegaan, waarmee de locatie kan woren bepaald waarvandaan geschoten wordt.

Het is de vraag of commandant Kees Matthijssen de huidige manier van `optreden' van de Nederlandse troepen radicaal zal wijzigen. De Nederlanders hebben de beschikking over Patria-pantserwagens, maar die worden alleen bij calamiteiten ingezet (zoals waarschijnlijk afgelopen zaterdagavond). De Patria's zijn weliswaar bedoeld het veilig vervoeren van soldaten van A naar B, voor het uitvoeren van patrouilles zijn ze minder geschikt, omdat het moeilijk is om goed te zien wat er buiten het voertuig gebeurt. Bovendien zou het exclusief inzetten van Patria's voor nogal wat logistieke problemen zorgen, waarvan de aanvoer van vele extra voertuigen plus chauffeurs uit Nederland nog het minst grote is. En er is nog een reden om op exlusief op Patria's over stappen. Smile and wave, lachen en vriendelijk zwaaien, is tot nu toe het devies voor de Nederlandse troepen in Irak geweest.

De gedachte daarachter is dat goede relaties met de burgerbevolking op lange termijn de beste bescherming bieden voor de eigen troepen. Ook na de dood van sergeant Dave Steensma op 10 mei van dit jaar besloten de Nederlanders zich niet op te sluiten op hun kampen, maar juist zoveel mogelijk `naar buiten' te gaan.

Maar het is de vraag of de beproefde tactiek van smile and wave nog voldoet. Ook minister Kamp moest gisteren erkennen dat de urenlange vuurgevechten tussen Nederlanse militairen en zwaarbewapende Irakezen nog moeilijk zijn af te doen met de term `incident'. Volgens generaal b.d. Frank van Kappen, als oud-militair adviseur van VN-secretaris generaal Boutros Ghali een expert op het gebied van vredesmissies, is het dan ook moeilijk om goed te reageren op de chaotische situatie in Zuid-Irak. ,,Het probleem is dat je niet precies weet wie de vijand is. Eén ding is echter zeker: het is níét de hele bevolking. Die moet je dus ook niet als zodanig gaan behandelen, door achter pantser te gaan rijden. Op den duur keert dat zich tegen je.'

Behalve geheel gepantserd rondrijden hebben de Nederlanders nog wat andere, minder zware opties achter de hand. Zo zou het aantal `verplaatsingen' buiten de basis tot het absoluut noodzakelijke minimum kunnen worden teruggebracht, zoals dit voorjaar al eens gebeurde. Voertuigen die toch over de weg moeten, kunnen vaker worden begeleid door `force protection': open terreinwagen die voorzien zijn van een zwaar machingeweer. Matthijssen zou kunnen besluiten 's nachts niet meer te rijden, of om troepenverplaatsingen na zonsondergang alleen in Patria's te laten plaatsvinden.

Niettemin: de commandant van de Nederlandse troepen in Irak staat voor een ,,duivels dilemma', zegt generaal b.d. Van Kappen. ,,Hij is verantwoordelijk voor de veiligheid van zijn troepen. Maar hij moet ook zijn missie, het stabiliseren van Zuid-Irak, uitvoeren. Als hij alleen kiest voor de veiligheid van de eigen troepen, komt de missie in gevaar.' Minister Kamp hield gisteravond alvast een heel klein beetje rekening met dit meest zwarte scenario. Als de troepen in Irak hun werk niet meer kunnen doen, zo zei de minister, dan moeten ze worden teruggetrokken.

Rectificatie

Patria-pantservoertuig

Op de grote foto bij het artikel De dilemma's bij een patrouille (17 augustus, pagina 3) staat niet het Patria-pantservoertuig dat in gebruik is bij de Nederlandse krijgsmacht, de Patria XA-188, maar de nog in te voeren Patria AMV 8x8.