Maandagse marsen

Het volk demonstreert weer op maandag in Maagdenburg, in Leipzig, in Dresden en andere steden van de voormalige DDR. De leuze `Wij zijn het volk' waarmee in de zomer van 1989 het vermolmde Oost-Duitse regime in steeds grotere politieke verlegenheid werd gebracht, klinkt in de straten. Vijftien jaar later richten de protesten zich tegen de hervormingen van de sociale zekerheid waartoe het kabinet-Schröder heeft besloten. Het pakket maatregelen treedt in 2005 in werking en is onderdeel van Agenda 2010, de strategie van Schröder om de Duitse economie te revitaliseren. Centraal staat een herziening van de werkloosheidswetgeving en dat komt in de deelstaten van voormalig Oost-Duitsland, waar de economie maar niet wil bloeien, hard aan.

De Oost-Duitsers krijgen met vertraging de rekening gepresenteerd voor het herenigingsbeleid dat sinds 1989 is gevoerd. De West-Duitse verzorgingsstaat werd overgeheveld naar de Oost-Duitse Länder, de munten werden als gelijkwaardig omgewisseld, de loonsverschillen werden in snel tempo rechtgetrokken. Tientallen miljarden D-marken en daarna euro's zijn jaarlijks aan uitkeringen verstrekt. Deze overdrachtsuitgaven hebben in niet geringe mate bijgedragen aan de hardnekkige begrotingstekorten waarmee Duitsland de begrotingsregels van de Europese Unie al drie jaar lang schendt. Aanpassingen hadden allang moeten plaatsvinden, maar werden telkens vooruitgeschoven of liepen stuk op het politieke onvermogen tot hervorming van het Duitse sociaal-economische stelsel.

De machtige Duitse vakbonden blokkeerden plannen tot ingrepen in de verzorgingsstaat, de regerende SPD raakte erdoor in crisis, de kiezers keerden de partij de rug toe, de onmisbare steun van de christen-democratische oppositie in de Bundesrat kwam pas na veel compromissen tot stand. En nu er een pakket maatregelen is goedgekeurd, begint het volk in de vroeger communistische deelstaten zich te roeren. Daarbij luidruchtig gesteund door de linksbuiten van de SPD, kortstondig minister van Financiën en kwelgeest van bondskanselier Schröder, Oskar Lafontaine. `Rode' Oskar heeft zelfs gedreigd een afsplitsing van de SPD te gaan leiden, waarmee hij Duitsland in een acute politieke crisis zou kunnen storten als hierdoor de parlementaire meerderheid onder het kabinet-Schröder zou wegvallen.

Kern van de maatregelen waartegen de deelnemers aan de maandagse marsen protesteren, is de invoering van een vermogenstoets bij de uitkeringen voor langdurige werkloosheid, waarbij ook spaarrekeningen van kinderen en spaargeld voor studie worden meegerekend. Inmiddels heeft Schröder na overleg met ministers die hij van vakantie heeft laten terugkeren, deze verplichtingen enigszins verzacht. Het spaarvarken van kinderen van werklozen is veiliggesteld.

Dat moge zo zijn, het laat de kern van de hervormingen onverlet. Die is dat het stelsel gericht moet zijn op stimulering van werk, niet op bestendiging van uitkeringen. Deskundigen zijn het er al jaren over eens dat een van de oorzaken van het lage potentieel van economische groei in West-Europa, en in Duitsland in het bijzonder, gelegen is in de kostbare arrangementen van de verzorgingsstaat. In individuele gevallen zijn de aanpassingen pijnlijk, en de ontgoocheling van de demonstranten in de Oost-Duitse deelstaten is begrijpelijk. Maar hun maandagse marsen richten zich tegen dringend gewenste hervormingen, en niet tegen een ongewenst regime, zoals vijftien jaar geleden.