Leven in mijnlandschappen

De documentaire Wasteland – De Berg en De Kuil gaat over gewone mensen op een abnormale plaats, mensen die leven en werken in mijnlandschappen. De makers, Jan Ketelaars en Paul van den Wildenberg, hebben hun best gedaan clichés te vermijden door de beelden voor zichzelf te laten spreken. Op suggestieve wijze tonen ze de tweestrijd tussen de technische prestaties van de mens en de gevolgen ervan voor het landschap.

Niemand verwoordt het beter dan de Tsjechische dichter Miroslav Holub: ,,En groter is de leegte waar de mens is geweest dan waar hij nooit is geweest. De ruimte tussen de sterren is niet leeg, maar er is geen verschrikkelijkere leegte dan een vervallen woning.'' In de twee delen van Wasteland brengen de makers twee door de mens geschonden plekken samen.

In het eerste deel, De Berg, voeren de beelden ons mee naar de afvalberg van een voormalige steenkoolmijn in de Borinage in Waals België. De mijn La Marcasse werd in 1960 gesloten. De meeste bewoners zijn weggegaan, voor de achterblijvers is de tijd blijven stilstaan. Een van hen heeft de ruïne van La Marcasse gekocht om er een kinderboerderij van te maken. Hij vertelt schijnbaar enthousiast over zijn plannen, maar zijn blik verraadt dat ook hij niet gelooft dat lachende kinderen en toeristen ooit opnieuw dit treurige landschap zullen doen opleven. De dieren hebben alvast koppig hun intrek genomen in de vervallen gebouwen en kapotte auto's die overal verspreid staan.

In het tweede deel, De Kuil, beelden van de groeve van een bruinkoolmijn in de Duitse deelstaat Nordrhein-Westfalen. Hier draait de arbeid nog op volle toeren. De machinist van een gigantische baggermachine graaft in een kilometers groot gat dat veel weg heeft van een maanlandschap, en dat alles in zijn omgeving langzaam maar zeker opslorpt. Huizen, bossen, landerijen moeten wijken voor de industrie.

Het laatste beeld toont de natuur als overwinnaar. Of misschien ook niet? De makers geven de kijkers de vrijheid om een eigen interpratie te maken. Voor mij schetst de uitzending, heel subtiel, de ongerijmdheid van het bestaan, de vergankelijkheid der dingen, en de mens, nietig en machteloos ten opzichte van zijn eigen constructies.

Dokwerk: Wasteland - De Berg en De Kuil, VPRO, Ned.3, 21.00-21.45u.