Angst is olie op het vuur van de voortdurend stijgende prijzen

,,Een overname van Shell is mogelijk, en het ligt voor de hand dat Total de koper is.'' Zo laat het Britse weekblad The Economist een grote institutionele belegger aan het woord over de gang van zaken bij Koninklijke Olie/Shell. Een jaar geleden was het idee van een vijandige overname nog te belachelijk om over te praten, maar volgens het blad ,,is het tijd om het ondenkbare te denken''.

Ook British Petroleum is een goede kandidaat-koper, denkt het blad. John Browne, BP's topman, heeft zijn onderneming de afgelopen jaren uitgebouwd door andere ondernemingen over te nemen en met succes te integreren in BP. Daarom is hij de aangewezen man om bij Shell een ommekeer teweeg te brengen, meent het blad op gezag van Fadel Gheit, een analist die werkt voor de investeringsbank Oppenheimer. Want Shell's toptechnologie en zijn goed opgeleide ingenieurs ,,zouden veel meer waard zijn in de handen van betere managers''. Fusie van BP en Shell zou wel op veel bezwaren stuiten bij de antitrustautoriteiten. Daarom maakt Total volgens het blad meer kans op het binnenhalen van de buit.

Hoe groot oliemaatschappijen als BP, Exxon, Chevron, Total en Shell ook zijn, samen delven ze niet meer dan 15 procent van wat de wereld aan olie nodig heeft. Daarom, schrijft het Duitse weekblad Die Zeit, houden ze zich ook bezig met de handel in olie. In een verhaal dat opvalt door nuchterheid verhaalt het blad hoe de OPEC, de Organisatie van olie-exporterende landen, ,,de marktsituatie begin dit jaar volkomen fout inschatte, en de productie verlaagde''. Ook legt het blad uit hoe de olieprijs stijgt door toedoen van speculatie. Het blad heeft zijn licht opgestoken bij Oliver Franz, econoom bij de Frankfurter ING BHF-bank. Zijn ervaring leert dat de olieprijs op termijn ,,de transacties van de speculanten volgt''. Die zijn volgens hem goed voor 6 dollar per vat.

Slecht nieuws dus voor de consument, concludeert het blad, want dat betekent dat er geen daling van de olieprijs in het vat zit. Daar komt bij dat de voorraden onbevredigend zijn, dat het Russische olieconcern Yukos onder vuur blijft liggen, en dat het risico van terroristische aanslagen op pijpleidingen groeit. Dat alles bevordert dus ,,speculatie op stijgende prijzen''. Als je je olierekening lager wilt maken zit er volgens het blad maar één ding op: minder olie gebruiken.

Dat is niet aan de orde voor bladen als het zakenblad BusinessWeek en het beursweekblad Barron's. Beide bladen houden er rekening mee dat de olieprijs nog kan oplopen van 44 tot 50 dollar per vat. Het grootste probleem is, denkt BusinessWeek, dat de OPEC weigert de oliereserves eens goed aan te spreken. Sterker nog, de productiecapaciteit is sinds 1979 gedaald van 34 tot 30 miljoen vaten per dag. En dat terwijl het economische herstel de vraag naar olie doet groeien met 2,5 miljoen vaten per dag, aldus schattingen van het Internationaal Energie Agentschap. China bijvoorbeeld slokt dit jaar 830.000 vaten meer op dan vorig jaar.

Een andere oorzaak waardoor de productie achterblijft bij de vraag is dat de grote oliemaatschappijen te weinig investeren in het zoeken naar nieuwe voorraden. Volgens het blad komt dat doordat de OPEC eind jaren negentig de markt ondermijnde met overproductie, zodat de prijs toen zakte tot 10 dollar per vat. Dat heeft de oliemaatschappijen zo voorzichtig gemaakt dat ze nu geen nieuwe projecten op stapel zetten tenzij ze zeker weten dat ze minstens 15 procent winst opleveren. Die houding is overigens ook te wijten aan de druk van beleggers die winst willen zien, waardoor de ondernemingen zich gedwongen voelden te snijden in de exploratiekosten en risico's gingen vermijden. Bovendien, zo schrijft het blad, mogen economische sancties tegen ondemocratische olielanden als Iran en Irak dan wel gerechtvaardigd zijn, maar ze reduceren natuurlijk ook de olieproductie.

De onzekerheid over het lot van de Russische oliemaatschappij Yukos doet de zaak ook al geen goed. Het Amerikaanse weekblad Barron's weet dat Yukos 1,7 miljoen vaten per dag produceert. Dat is iets meer dan de voorraad die de OPEC volgens Purnomo Yusgiantoro, de voorzitter van de organisatie, in reserve heeft. Het blad citeert een recente notitie van de Bank of America, waarin de angsten van de oliemarkten als volgt zijn samengevat: ,,Er bestaat een kleine maar reële kans op onderbreking van de olievoorziening dankzij de politieke onrust in Venezuela, de burgeroorlog in Nigeria, revolutie in Saoedi-Arabië, opstanden in Irak, machinaties in Moskou, of een schipbreuk in de Straat van Malakka.'' En verder: ,,De enige bescherming tegen deze risico's is om olie te kopen. Dat is de reden waarom de prijzen blijven stijgen ondanks een gunstige verhouding tussen vraag en aanbod.'' Ook de OPEC is volgens het blad ongelukkig met de ontwikkeling. De organisatie beseft volgens het blad heel goed dat de prijsstijgingen een omslag teweeg kunnen brengen ten gunste van alternatieve energiebronnen.