Agentschap Telecom ver weg van politiek Den Haag

Minister Zalm overweegt de zelfstandige bestuursorganen terug te brengen naar de departementen. Het Agentschap Telecom is al een buitendienst van het ministerie.

Vroeger was er de draadomroep en tegenwoordig is er draadloos internetten. Het bakelieten bakje dat storingsvrij vier radiozenders in de huiskamer bracht, heeft plaatsgemaakt voor een ethermodem met razendsnelle toegang tot het wereldwijde web. Radiocommunicatie is elektronische communicatie geworden en de gebruiksmogelijkheden nemen alleen maar toe. Het mobieltje dat foto's kan versturen, de automatische garagedeuropener, de babyfoon, de draadloze koptelefoon, de routeplanner in de auto – ze maken allemaal gebruik van radiofrequenties. Evenals de publieke en commerciële omroepen, alarmdiensten, de politie, het leger, luchtverkeersleiders en gebruikers van marifoons of portofoons. De apparatuur moet ongestoord kunnen functioneren en andere draadloze toepassingen niet belemmeren. Daarom bestaan er internationale afspraken over de verdeling van de verschillende frequenties en is er toezicht op het gebruik aan de hand van een stelsel van vergunningen voor de legale gebruikers.

Honderd jaar geleden, op 11 januari 1904, trad de Telegraaf- en Telefoonwet in werking en dat was het begin van de nationale radiowetgeving. Een eeuw later vormen informatie- en communicatietechnologie een speerpunt in het economische beleid voor innovatie en kennisontwikkeling. Particuliere ondernemingen hebben ontdekt dat radiofrequenties veel geld waard zijn. Bij de veilingen enkele jaren geleden van de frequenties voor nieuwe mobiele UMTS-diensten boden telecombedrijven met miljarden tegen elkaar op.

Het toezicht op het gebruik van radiofrequenties is traditioneel een overheidstaak, niet alleen vanwege de regelgeving, ook omdat de nationale veiligheid en communicatie ten behoeve van transport er mee gemoeid zijn. Toen in 1989 het Staatsbedrijf der PTT werd verzelfstandigd en vervolgens geprivatiseerd, bleven onder meer Kust- en Scheepsradio en de Radio Controle Dienst onderdelen van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Op grond van een politieke afspraak was de Radio Controle Dienst tien jaar eerder van Den Haag naar Groningen verhuisd. Ook veranderde deze dienst een aantal malen van naam. Het regeerakkoord van het kabinet Balkenende-I bepaalde in 2002 dat Divisie Telecom van de Inspectie Verkeer en Waterstaat Divisie zou worden overgeheveld naar Economische Zaken en als Agentschap Telecom verder zou gaan.

Marita Schreur (43) was toen net benoemd tot directeur-hoofdinspecteur. Ze had verschillende functies vervuld binnen de jeugdzorg en was vervolgens regiodirecteur Noord-Nederland van uitzendbureau Randstad in Groningen toen ze geheadhunt werd voor het agentschap. Toenmalig minister Netelenbos (Verkeer) wilde meer vrouwen op hoge posities en zocht naar managers van buiten de overheid. Van telecom wist Schreur niets af, maar dat heeft ze snel bijgespijkerd. Ze is positief over de inbedding van het agentschap bij Economische Zaken. ,,Het ministerie van Verkeer richt zich sterk op de fysieke infrastructuur en op de lange termijn'', zegt ze. ,,Radiofrequenties zijn natuurlijk ook infrastructuur, maar de snelle ontwikkelingen van technische mogelijkheden zorgen voor veel meer dynamiek. Dat past beter bij de cultuur van Economische Zaken.''

Anders dan OPTA, de onafhankelijke toezichthouder op de marktwerking voor post en telecom, is Agentschap Telecom geen Zelfstandig Bestuursorgaan (ZBO), maar een buitendienst van het ministerie van Economische Zaken zoals SenterNovem en het Bureau voor de Industriële Eigendom die de status van `agentschap' hebben, wat ze de mogelijkheid van zelfstandige bedrijfsvoering biedt. De secretaris-generaal van EZ is de `eigenaar' van het agentschap, het Directoraat-Generaal Telecommunicatie en Post (DGTP) van het ministerie fungeert als opdrachtgever, de minister draagt politieke verantwoordelijkheid. ,,Deze uitvoering op afstand is een goede zaak'', zegt Schreur. ,,Ik ben gelukkig met een heldere scheiding van verantwoordelijkheden. DGTP is verantwoordelijk voor het beleid, wij voor de uitvoering.''

Soms geeft dat aanleiding tot discussies over uiteenlopende wenselijkheden van het beleid en mogelijkheden van de techniek, maar dat noemt ze een gezonde spanning. ,,Je moet uitvoeringsorganisaties scheiden van de beleidsmakers'', vindt ze. ,,Doe je dit niet, dan maak je de organisatie complexer en wordt de directe politieke invloed op de dagelijkse werkzaamheden te groot.'' Ook de fysieke afstand van het agentschap in Groningen van de beleidsmakers in Den Haag ziet ze als een voordeel, al betekent het dat ze geregeld – een à twee keer per week – voor overleg naar Den Haag moet.

Schreur heeft zich ten doel gesteld het agentschap slagvaardiger en klantgerichter te maken. Ze wil dat onder meer doen door het verminderen van de bureaucratie en door het `promoten' van de aanwezige deskundigheid. Mede daarom wordt er op dit moment gereorganiseerd.

Het agentschap houdt zich tegenwoordig bezig met het creeren, toewijzen en beschermen van de frequentieruimte en met de uitvoering van het Nationaal Antennebeleid. Dit laatste heeft onder meer te maken met onderzoek naar mogelijke invloeden op de gezondheid bij blootstelling van mensen aan elektromagnetische velden van antennes. Bij het creeren en toewijzen van de frequentieruimte gaat het om de verdeling van de schaarste – niet alle frequenties zijn beschikbaar en ze zijn niet bruikbaar voor alle toepassingen. Voor het gebruik worden vergunningen verleend. In totaal heeft het agentschap zo'n 90.000 vergunningen afgegeven. Het gaat om vergunningen voor bedrijven zoals operators van mobiele telefonie en de (commerciële) omroepen, maar ook voor burgers zoals watersporters die op hun boot over een marifoon willen beschikken en voor radiozendamateurs. Deze laatste twee groepen moeten eerst een examen doen voordat ze hun apparatuur legaal mogen gebruiken.

Tegen illegaal ethergebruik treedt het agentschap op. Vorig jaar leverde de actie `Etherflits' een vermindering op van 62 procent van het illegale ethergebruik in de FM-omroepband. Daarnaast werden meerdere partijen verboden FM-zendertjes in beslag genomen, omdat ze niet voldeden aan de regels die hiervoor in Nederland gelden.

Heeft de jacht op etherpiraten nog iets van de ouderwetse controledienst, dit is allesbehalve het geval voor de betrokkenheid bij Galileo, het Europese miljardenproject als alternatief voor het Amerikaanse GPS, het plaatsbepalingssysteem via satellieten waarmee navigatiesystemen werken. Eigentijds is ook dat Agentschap Telecom sinds 2002 tot taak heeft om toezicht te houden op de naleving van de wetgeving die aanbieders van telefonie- en internetdiensten ertoe verplicht om hun informatieverkeer aftapbaar te maken.

Het morse-examen is eind vorig jaar voor het laatst gehouden, ondertussen rukt het gebruik op van wifi (draadloos internetten). Marita Schreur heeft zelf nooit een examen van het agentschap gedaan, ze beschikt over geen enkele vergunning. Voor internet en telefoneren met een gsm is geen vergunning nodig en evenmin wordt de benodigde apparatuur eerst door de overheid getest voor gebruik. Het gesprek met Schreur vindt draadloos plaats terwijl ze met vakantie is in het binnenland van Thailand. Symbolischer kan het nauwelijks.

Dit is het zesde deel van een serie over zelfstandige bestuursorganen. De eerdere afleveringen zijn te lezen op www.nrc.nl.