Verdeeld België verdampt geleidelijk

De splitsing van België is al ver gevorderd. Een echte boedelscheiding komt in zicht. Maar ook in een confederatie zijn Vlaanderen en Wallonië veroordeeld tot elkaar.

,,Tiens, tu es Flamande?! Maar dan pgaten wai toch Wlaams?'' De goochelaar op het verjaarspartijtje van Yanis schakelt constant van Frans naar Nederlands over. Yanis wordt zeven en woont in Sint-Genesiusrode. In dit dorp, op Vlaamse grond vlak onder Brussel, wonen van oudsher veel Franstaligen. Een derde van de kinderen op Yanis' partijtje is Vlaams. Omdat sommige kinderen de goochelaar eng vinden, stelt hij ze gerust door ze in hun eigen taal aan te spreken. Maar het is niet eens nodig. De kinderen spreken twee talen door elkaar. Iedereen begrijpt iedereen, de lol is er niet minder om. Als de taarten met kaarsjes binnenkomen, wordt Yanis in twee talen toegezongen.

Wie zoiets meemaakt, krijgt de indruk dat het wel meevalt met de taalstrijd in België. Maar schijn bedriegt. Want twintig kilometer van Sint-Genesiusrode, in Brussel, scherpen Vlaamse politici de messen om België in tweeën te hakken. Hun Franstalige collega's willen daar niets van weten. Maar doordat hun standpunten verder uit elkaar liggen dan ooit, wordt het steeds moeilijker om het land nog samen te besturen.

Steeds meer federale ministers en staatssecretarissen nemen ontslag en vertrekken naar de regionale regeringen. Dáár ligt kennelijk de toekomst. Zo stevent het land in hoog tempo op een echte boedelscheiding af. ,,Er is politiek zwaar weer op komst'', zegt Kris Deschouwer, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Vrije Universiteit van Brussel. ,,Wat er precies gaat gebeuren met het België dat wij nu kennen, weet niemand. Maar sinds de verkiezingen van 13 juni is het duidelijk dat radicale veranderingen onvermijdelijk zijn.''

Bij die regionale verkiezingen kwam het Vlaams Blok als grootste Vlaamse partij uit de bus. En het Vlaams Blok wil een onafhankelijk Vlaanderen. De partij vindt het onaanvaardbaar dat de rijke Vlamingen nog langer de arme Franstaligen onderhouden. Volgens berekeningen van de KBC-Bank draagt Vlaanderen per jaar 5,4 miljard euro af aan Wallonië en Brussel.

Nu wordt het Blok nog overal uit gemeente- en provinciale besturen gehouden. Maar velen zijn het erover eens dat dit cordon sanitaire op den duur onhoudbaar is: het Blok dat hard bezig is zichzelf om te vormen van een extreem-rechtse naar een `fatsoenlijke' rechtse volkspartij, zal volgens alle peilingen doorgroeien. Daarmee staat de splitsing van België bovenaan de Vlaamse agenda. De Franstaligen kunnen er niet omheen. Want hoe groter het Blok, hoe groter ook de kans dat zíj op zeker moment gedwongen worden om met deze partij om de tafel te gaan zitten. België moet immers worden bestuurd door politici van beide kanten.

Maar dat gaat de Franstaligen te ver. Zelfs de grootste Belgicisten onder hen zeggen nu dat het land maar beter doormidden gehakt kan worden. Alles beter, vinden zij, dan `deze fascisten' ook maar een hand geven. ,,Dat zelfs Franstaligen nu over een boedelscheiding praten'', zegt Pascal Delwit, hoogleraar politieke wetenschappen aan de Université Libre de Bruxelles, ,,is nieuw. Tot nog toe deden alleen Vlamingen dat.'' Delwit was laatst op een keurig diner vlakbij Antwerpen. Daar vertelden Vlaamse zakenlui hem zonder enige gêne dat ze op het Blok hadden gestemd. ,,Niemand reageerde afwijzend. Ik ben in shock naar huis gereden.''

Het discours van het Blok beïnvloedt de andere Vlaamse partijen sterk. In een poging om stemmen bij het Blok weg te halen of om verdere leegloop naar het Blok te verhinderen, slaan die partijen nu óók steeds harder op de separatistische trom. Alle grote Vlaamse partijen willen nu meer autonomie voor Vlaanderen. Het partijtje dat daarin het verst gaat, de NVA, is vlak voor de verkiezingen een alliantie aangegaan met de christen-democratische CD&V. Het CD&V kwam op 13 juni als tweede Vlaamse partij uit de bus. Samen met de NVA is zij net iets groter dan het Blok. Daarom kan de CD&V nu, met de NVA, een nieuwe Vlaamse regering vormen. Zo wordt de verdere uitholling van België een van de belangrijkste agendapunten van de nieuwe Vlaamse regering.

Hierdoor is de paars-rode federale regering (liberalen en socialisten), die pas een jaar geleden aantrad, nu al fors verzwakt. Want voor het eerst in de geschiedenis van België is de federale regering niet samengesteld uit dezelfde partijen als de Vlaamse regering. In Vlaanderen voeren de christen-democraten het hoogste woord, en zij zitten niet in de federale regering. Ook aan Franstalige kant is de symmetrie die er altijd was, op 13 juni verdwenen. De liberalen zijn vervangen door de christen-democraten.

Daarmee is de macht van de federale premier, de liberaal Guy Verhofstadt, drastisch ingeperkt. De Belgische premier was altijd de belangrijkste brug tussen de regionale regeringen van het land. De premier regelde alles via de voorzitters van die partijen. Als er een probleem was, riep hij ze allemaal bij elkaar en dan streken zij onderling de plooien glad. Dat ging meestal in de vorm van bizarre compromissen tussen Vlamingen en Franstaligen. Omdat die partijvoorzitters zowel hun federale als hun regionale ministers in toom hielden, kwam er uiteindelijk altijd een politiek evenwicht tot stand.

Dat evenwicht is sinds 13 juni weg. Verhofstadt, schreef een krant, is ,,een premier zonder land'' geworden. Hij is de controle over België kwijt. Vroeger schaakte de premier op meerdere borden – federale en regionale – tegelijk. Nu komt hij op de regionale borden niet meer aan zet.

Er is nog maar weinig dat de Belgen politiek bindt. De kinderbijslag is nog nationaal, de gezondheidszorg en de belastingen ook. Landbouw, onderwijs, cultuur, economie en ontwikkelingshulp worden al regionaal geregeld. Op beurzen in het buitenland hebben Vlamingen, Walen en Brusselaars hun eigen stands.

Hoe ver de splitsing van België al gevorderd is, kan ook minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel mooi illustreren. Hem werd eens gevraagd om in Parijs een expositie van een bevriend Waals kunstenaar te openen. Hij zei ja. Maar daar stak de Franstalige minister van Cultuur onmiddellijk een stokje voor: ,,Een federale minister mag zich niet met cultuur bemoeien!''

Veel Franstaligen spreken geen woord Vlaams. Vlamingen praten beter Engels dan Frans. Vlamingen kijken naar Big Brother, Franstaligen naar Star Academy. Van schrijvers als Elsschot of Tom Lanoye hebben de meeste Franstaligen nog nooit gehoord. Een `nationaal debat' bestaat er allang niet meer in België. Maar curieus genoeg blijkt uit peilingen dat tachtig procent van de Belgen het land toch niet helemaal wil opdoeken. Zelfs onder Vlaams Blokkers zitten verstokte monarchisten.

Bij vorige staatshervormingen was steeds de vraag: welk stukje autonomie geven we de regio's? Steeds werd er dan, na hard onderhandelen, een federale bevoegdheid naar de regio's overgeheveld. Dit keer werkt die snelle noodgreep niet meer. De inzet van de onderhandelingen zal zijn: wat willen we eigenlijk met dit land?

Waar dit op uit gaat lopen, weet niemand. Het enige dat zeker is, is dat deze staatshervorming kostbaar zal zijn, voor iedereen. Als Vlaanderen zijn solidariteit met de rest van het land wil opgeven, moet het daarvoor diep in de buidel tasten. Wallonië, de armste regio, die op den duur economisch het meest te verliezen heeft bij een verregaande splitsing, zal zijn huid duur willen verkopen. Hoogleraar Kris Deschouwer denkt dat het land op de een of andere manier toch blijft bestaan, wellicht in de vorm van een confederatie van zelfstandige regio's. ,,België zal een lege doos worden. Maar die doos hebben we toch nodig.''

De regio's moeten bijvoorbeeld blijven overleggen over spoorwegen, die kriskras door het hele land lopen, en over agentschappen, zoals die voor de voedselveiligheid. Dat kan weleens gemakkelijker worden dan het lijkt. De regio's hebben daar al veel ervaring mee. Ook in de Europese Unie spreekt België met één stem. Zelfs over onderwerpen waar de federale regering al weinig tot niets meer over te zeggen heeft, zoals landbouw, formuleren de regionale regeringen bijna altijd soepeltjes een gemeenschappelijk standpunt.

België verdampt langzaamaan. Niemand houdt dat tegen. Maar wat blijft, is op de een of andere manier ook heel Belgisch. Vlaamse en Franstalige kinderen op één verjaarspartijtje, separatisten die Ons Koningshuis lezen, politici die op een Europese ministerraad een Belgisch standpunt vertolken. Het onvermogen om dingen te delen wordt nog steeds gecompenseerd door het talent om er samen toch het beste van te maken.

Dit is de laatste bijdrage van onze correspondent Caroline de Gruyter vanuit België.