Minister Bernard Bot is wars van `ketelmuziek'

Behoedzaam manoeuvreerde hij bij het binnenhalen van de zware post in Europa voor Neelie Kroes. Openlijk vooruitlopen op dwangmiddelen inzake Soedan wil hij niet. Vraaggesprek met een echte diplomaat.

Bernard Bot, minister van Buitenlandse Zaken, ziet het binnenhalen voor Neelie Kroes van de zware post Mededinging in de nieuwe Europese Commissie als een triomf van de stille diplomatie. ,,Landen die veel stampij maakten, zijn er minder uit gekomen dan wij'', constateert Bot, die diplomatiek weigert die bewuste landen bij naam te noemen.

Hevig heeft hij zich de afgelopen maanden geërgerd aan de talrijke critici in de Tweede Kamer en daarbuiten, die riepen dat het kabinet veel luider en duidelijker moest aangeven welke post het voor zich opeiste in de nieuwe Europese Commissie en met wie het die dacht te vullen. ,,Wat we de laatste tijd niet allemaal over ons heen hebben gekregen'', verzucht Bot.

,,Naar mijn mening is stille diplomatie een veel betere weg dan het maken van een hoop ketelmuziek'', stelt Bot in zijn werkkamer. ,,Wij hebben de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, Barroso, bewust nooit in verlegenheid gebracht door naar buiten te treden en hem zo onder druk te zetten.''

De wijze van opereren gaat de minister, diplomaat pur sang, zeer aan het hart. ,,Ik heb al bij mijn aantreden gezegd dat ik af wilde van die dorpscafé mentaliteit en die rol van Nederland als dorpsomroeper. Al dat gepraat en gewijs met de vinger zet vaak weinig zoden aan de dijk. Je moet je goed afvragen: waar wil ik in het Nederlands belang heen en hoe kom ik daar?''

,,We wilden van meet af aan een zware portefeuille. We vertelden Barroso dat we geïnteresseerd waren in landbouw, transport en mededinging. Dat laatste beschouwden we als de hoofdprijs. We wisten dat Barroso pas vijf vrouwen had. Hij zat dus in zekere zin in vrouwennood, want hij had gezegd dat hij acht vrouwelijke commissarissen in zijn Commissie wilde. Toen hebben wij hem gezegd: we hebben een kanjer van een vrouw, Neelie Kroes, maar die leveren we alleen als we een zware post krijgen.''

Barroso aarzelde en vroeg vervolgens eerst om Kroes maar eens bij hem te laten langskomen. Zo geschiedde en Barroso raakte volgens Bot onder de indruk van de persoonlijkheid en de expertise van de Nederlandse oud-minister. Bot: ,,Tot op het laatst bleef het spannend. Er was op een gegeven moment sprake van twee nog niet ingevulde portefeuilles, waarvan Mededinging er een was. Wij zeiden: we willen alleen Mededinging. Je moet dan niet te gauw toegeven. Barroso sprak daarop nogmaals met Kroes. Pas een paar dagen voor de aankondiging van donderdag hadden we zekerheid dat Kroes inderdaad Mededinging zou krijgen.''

Volgens goed ingelichte bronnen in Den Haag was de kwestie van de verdeling van de posten in de Europese Commissie vooral een zaak die op het niveau van regeringsleiders werd uitgemaakt. Ook Bot gunt premierBalkenende alle eer. ,,Hij heeft een formidabele prestatie geleverd, door veel met Barroso te bellen en hem verschillende keren op te zoeken. Het klikt goed tussen die twee. Dat is belangrijk.'' Intussen is het voor alle betrokkenen duidelijk dat Bot met zijn zeer rijke, Europese ervaring Balkenende veelvuldig heeft gesouffleerd. ,,Op zijn vakantieadres in Zwitserland stond Bot voortdurend in contact met Balkenende'', weet een medewerker. Bot zelf wil niet nader op zijn eigen rol ingaan.

Terwijl Bot en Balkenende op het Europese front triomfen vieren, suddert intussen op de achtergrond de crisis in de Soedanese regio Darfur verder. Als voorzitter van de EU proberen ze deze moeizame affaire zo goed en zo kwaad als het gaat te beheersen.

Zijn Nederland als EU-voorzitter en het Westen in het algemeen niet veel te mild voor het Soedanese regime?

,,Er is ten onrechte het beeld ontstaan dat het Westen zich laat afschepen door de Soedanese regering. Je moet je afvragen; wat wil ik en wat kan ik? Wat ik wil is duidelijk: een einde aan de slachtpartijen in Darfur. Maar op de vraag wat ik kan is het antwoord minder helder. Er ontbreekt een juridische basis voor een militaire interventie en zelfs dan is de vraag of er wel voldoende troepen beschikbaar zouden zijn. Militairen met blanke gezichten zijn daar bovendien niet erg gezien. Laten we bovendien niet vergeten dat Darfur even groot is als Frankrijk.''

Wat kun je dan nog ondernemen tegen een regime als het Soedanese?

,,We kunnen diplomatieke druk uitoefenen en dreigen met sancties. Daarom heb ik de Soedanese minister van Buitenlandse Zaken Ismail hierheen gehaald, ik mag wel zeggen ontboden. Soedan heeft een termijn gekregen van dertig dagen om de situatie onder controle te brengen. Als de situatie eind augustus, begin september niet beter is, volgen er sancties.''

Maar raakt de regering daar nu van onder de indruk? Er zijn aanwijzingen dat ze, zij het niet op grote schaal, rustig doorgaat met moorden en plunderen.

,,Het is waar dat uit veel berichten blijkt dat de situatie nog heel ernstig is. Maar er zijn ook kleine verbeteringen. De regering heeft 8.000 man extra politie naar het gebied gestuurd om de zaak onder controle te krijgen. Waarom zou de Soedanese regering ook doelbewust een paria van de internationale gemeenschap willen worden? Als zij niet meewerken, zullen we zeker tot sancties overgaan, ook de Verenigde Naties. Ik sluit evenmin uit dat de Afrikaanse Unie zich dan veel krachtiger zal opstellen en wellicht een troepenmacht wil sturen. Wij zouden daaraan kunnen meebetalen.''

Heeft u al allerlei scenario's klaar liggen voor het geval de Soedanese regering, zoals verwacht, onvoldoende meewerkt?

,,Ik kan daar nu niet op vooruitlopen. We moeten de Soedanese regering eerst een serieuze kans bieden om de afspraken na te komen. We hebben niet voor niets een deadline gezet.''

Zit de EU onder uw voorzitterschap eigenlijk wel op één lijn over deze crisis?

,,Ja, er is een verrassend grote eensgezindheid. Dat is ook mede te danken aan de goede contacten die ik onderhoud met mijn Franse collega Barnier, met de Duitse minister Fischer en de Brit Straw. Het is belangrijk met hen een goede chemie te hebben, zodat je de grote landen aan boord hebt. Dat maakt de rest van de discussie vaak veel makkelijker.''