Macht van de consument doet pijn

KPN kwam deze week met een verdubbelde kwartaalwinst van 369 miljoen euro. Op de beurs komt de koers echter niet veel vooruit. De overeenkomst met Vendex KBB dringt zich op.

De een heeft stenen, winkelpuien en een bonte verzameling merknamen. De ander heeft digitale centrales, bits, bytes en kabels en eigenlijk maar één merk.

Zij zijn beide marktleider in Nederland, maar zij hebben de pech dat hun markten onvervalste vechtmarkten zijn, waar de prijzen eigenlijk voortdurend moeten worden verlaagd om de concurrentie bij te benen of voor te zijn. De consument geniet ervan, maar voor de bestuurders en aandeelhouders van Koninlijke Vendex KBB en van KPN is het afzien.

Vendex KBB, eigenaar van winkelketens als V&D, Bijenkorf, Hema, maar ook van M&S Mode en Praxis, heeft het ongenoegen van lastige, vooral Amerikaanse beleggers opgelost door zichzelf in de verkoop te doen en van de beurs te verdwijnen.

Afgelopen week begon financieel directeur van Vendex KBB Marcel Smits bij zijn nieuwe werkgever KPN, waar hij op 11 september officieel financieel directeur wordt. Hij wordt de chief financial officer. Zijn aantreden markeert de laatste wissel in de oude top na de benoeming van A. Scheepbouwer als bestuursvoorzitter, eind 2001.

Al werken KPN en Vendex KBB in heel verschillende markten, met andere verkoopkanalen en afwijkende technologische kansen, de overeenkomsten zijn frappant. Zij verkopen hun producten en diensten op rijpe markten, al geldt dat voor Vendex KBB wat meer dan voor KPN. Typerend voor de vervlechting van markten en producten: Albert Heijn heeft een huismerk mobiele telefoons.

Op de markten van Vendex KBB groeit de verkoop op zijn best mee met de koopkracht van het winkelende publiek. En dat is afzien. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) rapporteerde afgelopen week dat de detailhandelsomzet voor het vijfde achtereenvolgende kwartaal was achtergebleven bij de voorgaande driemaandsperiode. En in het tweede kwartaal bleek de Nederlandse economie zelfs licht gekrompen.

KPN kan zijn afzet tenminste nog extra opvoeren met nieuwe diensten, zoals adsl en i-mode op mobiele telefoons, maar dat gaat wel gepaard met enorme investeringen vooraf in technologie en naamsbekendheid. In zijn vaste netwerk moet KPN opboksen tegen nieuwkomers op de markt, zoals Tele2, die op het netwerk van KPN met lage prijzen een groeiend marktaandeel naar zich toetrekken. In zijn mobielebelbedrijf geven Orange en T-Mobile kopzorgen: in het tweede kwartaal moest KPN een omzetdaling van 4 procent in Nederland toestaan, vertelde Scheepbouwer maandag bij de publicatie van de halfjaarwinst.

In reactie op hun onmacht om prijzen te verhogen, reorganiseren Vendex KBB en KPN om hun kostprijs te verlagen. Het kost steevast banen.

De combinatie van prijsconcurrentie, consumentenmacht en beperkte groeiperspectieven vertaalt zich in weggezakte beurskoersen. Dat doet pijn, ook voor de bestuurders die aandelenopties hebben. KPN en Vendex KBB hebben de afgelopen jaren bijna op alle knoppen gedrukt die financiële adviseurs altijd aanbevelen om de koersen omhoog te krijgen, maar het helpt niets. ,,Wij gaan over de koers van het bedrijf, niet over de koers van KPN'', zei Scheepbouwer afgelopen maandag.

Vendex KBB en KPN kochten beide eigen aandelen in, KPN zelfs verscheidene malen. KPN lanceerde twee maanden geleden zijn grootste inkoopprogramma tot nu toe, ter waarde van 1 miljard euro. Zij verkochten beide vastgoed en dochterbedrijven: Vendex KBB deed in 2002 in één keer elf winkelformules de deur uit (opbrengst: bijna 400 miljoen euro), KPN verkocht zijn telefoongidsen (opbrengst: 500 miljoen euro). Beide namen maatregelen om te voorkomen dat hun pensioenfonds te veel contanten zou opslurpen.

De lage koers van Vendex KBB lokte twee jaar geleden een paar grote Amerikaanse beleggers aan, die steeds opdringeriger maatregelen eisten om de koers op te krikken. Begin dit jaar capituleerde Vendex KBB en zette zichzelf te koop. De kopers zijn de Amerikaanse participatiemaatschappij KKR en Alpinvest uit Nederland. Het beursvertrek van een blikvanger in winkelstraten is geen exclusief Nederlandse trend: de Britse Debenhams is ook verkocht, op Marks & Spencer deed een opkoper vorige maand vergeefs een bod van bijna 14 miljard euro.

KPN legt de rode loper voor opkopers niet uit. KPN heeft geen luidruchtige Amerikaanse beleggers die om koerswinst vragen. De grootste KPN-belegger is de Nederlandse overheid, die haar belang wil verkleinen. De toekomst van het mobielebelbedrijf is de sleutel voor KPN's toekomst. Een bod op het Britse MMO2 viel direct in het water. Maar de gang van zaken bij Vendex KBB heeft geleerd dat onder druk alle opties bespreekbaar worden, zoals een bod op de mobiele activiteiten. Wat KPN met de opbrengst wil doen, en welke toekomst het vastetelefoonnetwerk daarna krijgt (verkoop aan financiers à la Vendex KBB?) zijn vragen die alleen speculatief beantwoord kunnen worden. M. Smits is binnenkort Scheepbouwers nieuwe vraagbaak.