De Spelen kosten Grieken goud

Twee weken lang zijn de Grieken in de ban van de Olympische Spelen. Daarna kunnen ze zich buigen over de financiële gevolgen. Montreal ('76) betaalt nóg.

Wie in alle rust een ritje op een paard wil maken, kan het beste in Sydney terecht. In de olympische manage van de spelen van 2000 passeren dagelijks elf paardenliefhebbers de kassa. Lekker rustig en het ritje wordt ook nog eens zwaar gesponsord door de Australische belastingbetaler die per ruiter 310 dollar (190 euro) bijdraagt. In het Sydney International Shooting Centre, waar het met vijftien schietgrage bezoekers per dag iets drukker is, past de staatskas 10 dollar bij voor elke dollar omzet.

,,De kosten van olympische stadions en andere gebouwen worden vrijwel nooit terugverdiend', zegt Egbert Oldenboom van economisch onderzoeksbureau Meerwaarde op de dag dat de Spelen in Athene worden geopend. ,,Maar wil dat ook zeggen dat je geen geld moet steken in zulke gebouwen? De mensheid investeert al sinds de oudheid in grote gebouwen waar we nu nog de vruchten van plukken. Zou het Colosseum in Rome destijds zijn geld hebben opgebracht?'

De Grieken zijn momenteel in de ban van de Spelen en dus zullen zij zich even geen zorgen maken over de financiële kater die achterblijft als alle bezoekers over twee weken hun boeltje hebben gepakt. In Athene verrezen maar liefst veertig nieuwe complexen en een recent onderzoek van de provincie New South Wales (Sydney) laat zien dat zulke gebouwen financieel zwaar op de maag liggen. ,,We hopen dat de sportfaciliteiten over tien jaar quitte draaien', verklaarde minister van Sport Sandra Nori van de Australische provincie twee weken geleden.

Nog meer dan in Sydney is voor de Spelen in Athene nieuwbouw verrezen. Volgens de universiteit van Thessaloniki zal het onderhoud daarvan het komende decennium 100 miljoen euro per jaar kosten. En er is diep in de portemonnee getast. [Vervolg OLYMPISCHE SPELEN: pagina 17]

OLYMPISCHE SPELEN

Athene kan zich geen tegenvallers veroorloven

[Vervolg van pagina 15] De Spelen van 2000 kostten in totaal 2,1 miljard Australische dollars (1,3 miljard euro), waarvan de centrale overheid ruim de helft voor haar rekening nam. De overheid in Athene kan, volgens de voorzichtigste schattingen, een rekening van 6 miljard euro tegemoet zien. Minder voorzichtige berekeningen gaan uit van 10 miljard euro: de bouw van het olympisch dorp (formeel in handen van een stichting) en sommige transportfaciliteiten zitten niet in de formele begroting. En de socialistische regering, die tot maart van dit jaar in het zadel zat, heeft ervoor gewaakt om het bedrijfsleven in te schakelen zoals in andere olympische steden (Barcelona, Los Angeles) wel gebeurde.

,,Natuurlijk wordt een deel van dat budget in infrastructuur gestoken. Dat is dus geen weggegooid geld, maar het zijn en blijven gewoon kosten. Als die nieuwe weg of tramverbinding noodzakelijk is, had die ook zonder de Spelen aangelegd kunnen worden', zegt Oldenboom die ooit onderzoek deed naar de financiële gevolgen van de organisatie van het Europees kampioenschap voetballen in Nederland (Euro2000).

Probleem is vooral dat de Griekse economie zich eigenlijk geen grote tegenvallers kan veroorloven. Nu al is de staatsschuld groter dan de waarde van alle goederen en diensten die in een jaar worden geproduceerd (160 miljard euro). De economische groei (4,3 procent) behoort weliswaar tot de hoogste in Europa, maar dat geldt ook voor de inflatie (2,9 procent), de werkloosheid (10 procent) en het begrotingstekort (3,2 procent). Verder kampt Griekenland met een slecht werkend belastingapparaat waardoor het lastig zal worden om op korte termijn meer geld binnen te halen. Indirect betaalt Europa mee aan de Griekse inspanningen: in het kader van de zogeheten structuurfondsen stroomt van 2000 tot 2006 25 miljard euro naar het land. Voor de buitenwacht is niet duidelijk welk deel hiervan aan de olympische bouwwerken wordt besteed.

Waarom dan toch die financiële risico's in een land dat na Finland (1952) het kleinste land is dat de Spelen organiseert?

Volgens de Amerikaanse hoogleraar economie Robert Baade (Chicago) verliezen veel politici het hoofd op het moment dat de kans op de Olympische Spelen zich voordoet. ,,Er bestaat de indruk dat het circus naar de stad komt en dat heel veel mensen bakken met geld willen komen uitgeven. Maar dat is gewoon niet de realiteit', aldus Baade, die onderzoek heeft verricht naar de financiële impact van megasportevenementen. In Montreal (1976) wordt nog altijd een lokale tabaksbelasting geheven waarmee de gemeente de kosten van de Spelen, die niet door de Canadese overheid werden gedekt, terug kan betalen.

Maar hebben al die zwartkijkers die klagen over te dure Spelen het niet bij het verkeerde eind? Kijk naar Barcelona, waar de regio een grote impuls heeft gekregen van de Olympische Spelen van 1992. De Spelen werden als katalysator van de modernisering van de vervallen provinciehoofdstad gebruikt. Een ringweg kwam er, met opzet werden de vier grootste probleemgebieden van de stad als locatie voor de Spelen uitgekozen. Alleen al de directe investeringen (dus los van de organisatie, beveiliging) bedroegen destijds zo'n 6 miljard euro. Gevolg was wel dat het aantal toeristen van 1,7 miljoen in 1990 toenam tot 3 miljoen acht jaar later. Het aantal overnachtingen in Barcelona verdubbelde in die periode.

Het Griekse Centrum voor Planning en Economisch Onderzoek (Kepe) verwacht dat de Spelen Griekenland 10,3 miljard euro zullen opleveren, hoofdzakelijk via een grotere toeristenstroom – toerisme vormt 15 procent van de Griekse economie. De Spelen zouden bijvoorbeeld nog in 2011 450.000 toeristen extra naar Griekenland trekken.

Het advieskantoor PricewaterhouseCoopers (PWC) waarschuwt voor te veel optimisme. ,,Zulke schattingen hebben een grote onzekerheid in zich en hebben de neiging om de opbrengsten van de Spelen te overdrijven', zeggen de consultants voorzichtig in een onderzoek van twee maanden geleden. Volgens hetzelfde PWC genereerden de Spelen in Sydney ,,aanzienlijke additionele business en investeringen in de regio, extra toeristen en lokale expertise voor het managen van grote projecten'. Aan een waardering van de economische waarde wagen de onderzoekers zich echter niet.

In elk geval lijkt 2004 in toeristisch opzicht een tegenvallend jaar voor Griekenland te worden. Mogelijk bezoeken dit jaar zelfs minder mensen Griekenland dan in de voorgaande jaren. ,,De kans op een commerciële exploitatie van de pre-olympische periode is verloren gegaan', gaf onderminister Fanny Palli-Petralia van Cultuur, verantwoordelijk voor de organisatie, onlangs toe. ,,Het is onze plicht om de post-olympische mogelijkheden te benutten.'

Voordeel van de Spelen is in elk geval dat sommige projecten wel afgerond moeten worden en het niet bij goede plannen blijft. ,,Er ontstaat een deadline om bijvoorbeeld daadwerkelijk de infrastructuur te verbeteren', zegt de Amsterdamse onderzoeker Oldenboom. ,,Vergelijk het met het opruimen van je kamer voordat je visite krijgt.' De nu aangelegde tramlijn is bijvoorbeeld de eerste nieuwe tramverbinding sinds 1960.

Probleem is alleen dat de gunstige effecten op langere termijn nauwelijks in statistieken zijn te vangen. Toch kan een goed imago dankzij vlekkeloze Spelen goud waard zijn. Niet alleen door de aantrekkingskracht op toeristen, maar ook op investeerders die Griekenland kiezen als vestigingsplaats en dus werkgelegenheid bieden.

,,De Spelen plaatsen Griekenland in de mind van de wereld', verklaarde Petros Doukas – onderminister van Financiën en voormalig zakenbankier bij Citigroup – vorige week nog. Of zoals een politicus uit New South Wales onlangs zei: ,,De meeste mensen die iets van Australië wisten, zagen in gedachten een boerderij voor zich in de buurt van zee. De Olympische Spelen hebben die mythe zonder twijfel verdreven.'