Chávez is een man met een missie

Niet alleen in eigen land maar ook in het buitenland wordt met argusogen gekeken of de Venezolanen morgen instemmen met voortzetting van het presidentschap van Hugo Chávez.

Hij kan zo lekker praten. Drie uur aan een stuk is een vluggertje. Het liefst houdt de Venezolaanse president Chávez toespraken van een uur of zes. Hij schertst, dreigt, vertelt anekdotes over historische veldslagen tegen de Spaanse overheerser, zwaait met de grondwet waarin vier jaar geleden zijn links-revolutionaire plannen zijn verankerd en spreekt regelmatig bemoedigend de broedervolken toe uit andere Latijns-Amerikaanse landen. Broeders die hopelijk net zoals zijn 25 miljoen Venezolanen weldra worden bevrijd van het neoliberale juk en imperialistische uitbuiting.

Chávez is meer dan de president van Venezuela. ,,De man heeft een missie. Hij wil zijn radicaal socialistische gedachtengoed exporteren naar de hele regio'', zegt een verontruste westerse diplomaat in de hoofdstad Caracas. Chávez is regelmatig op reis in Latijns-Amerika en houdt ook daar zijn opzwepende redevoeringen. En hij trekt enorme massa's: van radicale werklozen (piqueteros) in Argentinië tot studenten in Mexico of de naar meer zelfstandigheid strevende indianen in Bolivia, Peru of Ecuador.

De zelfbewuste Hugo Rafael Chávez Frías – 50 jaar, gescheiden, vader van vier kinderen en sinds 1998 president – presenteert zich als de eigentijdse Simón Bolívar, de vrijheidsstrijder die in de 19de eeuw het noorden van Zuid-Amerika bevrijdde van de Spanjaarden. En in die leidersrol is de voormalige militair mateloos populair onder de ongeveer 300 miljoen, in aantal toenemende verpauperde Latino's die het Internationale Monetaire Fonds en de Verenigde Staten zien als hun eigentijdse onderdrukkers. Chávez daarentegen is hun Messias.

Het referendum waarin de Venezolanen morgen bepalen of Chávez president mag blijven, wordt daarom niet alleen in eigen land met spanning afgewacht. Bijvoorbeeld voor Cuba is het cruciaal dat Chávez in het zadel blijft. De communistische heilstaat van Chávez' grote voorbeeld Fidel Castro – en het land waar Hugo zijn broer Adán benoemde tot ambassadeur namens Venezuela – komt in grote moeilijkheden als de hulp uit de Bolivariaanse republiek zou opdrogen. Cuba krijgt nu dagelijks zo'n 50.000 vaten olie tegen gereduceerde prijs uit Venezuela. Het Caraïbische land heeft bovendien een schuld van naar verluidt 800 miljoen dollar aan Venezuela. Als Venezuela van kleur en koers verandert, kan dit voor Cuba net zo'n doodsklap betekenen als toen Rusland in 1992 de economische hulp aan Castro stopzette.

Volgens een vooraanstaande Zuid-Amerikaanse diplomaat is Chávez iemand die voortdurend confrontaties zoekt. ,,Hij is een echte militair en die willen traditioneel hun vijanden vernietigen''. Toch is er volgens hem geen reden voor paranoia. ,,Chávez heeft te veel interne problemen om zich daadwerkelijk te kunnen inlaten met het verspreiden van een links radicale revolutie over het continent.''

Uiteindelijk gaat het volgens de Latijns-Amerikaanse diplomaat ook niet aan om zich te bemoeien met de democratische beslissing van de Venezolaanse kiezers, van wie een deel al meer dan drie jaar om een referendum over Chávez' presidentschap vraagt. ,,Het is alleen belangrijk dat er transparante en eerlijke verkiezingen komen. Daar zal een grote groep van internationale waarnemers op toezien. In Californië kozen de Amerikanen Arnold Schwarzenegger als hun leider. Daar heeft de wereld zich toch ook niet over beklaagd.''

In de Verenigde Staten wordt minder laconiek tegen Chávez aangekeken. De VS zaten volgens Chávez achter de staatsgreep die in april 2002 de Venezolaanse president bijna fataal werd. Hij werd toen 48 uur afgezet, maar wist met behulp van hem loyale soldaten terug te keren.

Tijdens een persconferentie afgelopen donderdag voor de internationale pers maakte Chávez president Bush voortdurend voor rotte vis uit. Hij waarschuwde de CIA voor ingrijpen. ,,Er gaat geen druppel olie meer naar de VS als ze onze onafhankelijkheid niet accepteren'', dreigde Chávez van de week tijdens een van de onophoudelijke marsen.

Ongeveer 15 procent van de olie die de Verenigde Staten consumeren is afkomstig uit Venezuela. Het duurt slechts vijf dagen om de olie aan te voeren in tegenstelling tot de vijf weken die het vergt om olie uit het Midden-Oosten te leveren. Met de huidige crisis in de olie-industrie – de onzekere toestand in Irak en Rusland – zou het voor de Verenigde Staten bijzonder ongelegen komen als de aanvoer uit Venezuela hapert. Chávez leidt ook het verzet tegen het plan van de Verenigde Staten om met ingang van volgend jaar een vrijhandelszone te hebben in het gehele Amerikaanse continent.

Tegenover het corps diplomatique in Caracas verzekerde de Venezolaanse vice-president José Vicente Rangel deze week dat de olieleveranties door het referendum niet in gevaar komen. Zo'n 117.000 soldaten zullen morgen toezien op een rustig verloop van het referendum in het land waar de spanningen hoog oplopen.

Afgelopen donderdag organiseerde de oppositie tegen Chávez een mars die een ongelooflijke hoeveelheid mensen op de been bracht. Via de snelwegen trokken honderdduizenden mensen zingend en dansend naar het verzamelpunt in de wijk Altamira waar ze een voorschotje namen op het in hun ogen aanstaande vertrek van president Chávez.

Volgens Chávez is zijn verlies ,,mathematisch onmogelijk''. Hij heeft aangekondigd bij winst zondag tot het jaar 2021 te willen aanblijven om zijn `project' volledig te kunnen uitvoeren. Tegenover de internationale pers verzekerde hij eergisteren evenwel ,,geen plannen te hebben voor internationale expansie van mijn revolutie''. Dat hoeft namelijk niet. ,,De revolutie is een onvermijdelijk gevolg van de sociale ongelijkheid in dit continent.''