Sporters Zuid-Afrika `veel te blank'

In plaats van Athene had het Kaapstad 2004 moeten zijn, vindt Zuid-Afrika. Deze bitterheid is nog niet verdwenen of een oude discussie wordt opgepakt. Over huidskleur.

Als een gast op de bruiloft van je ex-vriendin en haar nieuwe partner. Zo voelen de 106 Zuid-Afrikaanse deelnemers zich vandaag op de openingsdag van de Olympische Spelen. Athene 2004, dat had dus Kaapstad 2004 moeten zijn. ,,Athene stinkt als de poes van je moeder'', hoorde cartoonist Jonathan Shapiro het publiek op het grootste plein van Kaapstad vloeken, toen op een septemberavond in 1997 bekend werd dat de Grieken hadden gewonnen. Shapiro gebruikte de vervloeking in een spotprent die oud-president Mandela later citeerde in het parlement.

,,Voor het eerst drong het besef door dat het politieke wonder van Zuid-Afrika niet betekende dat we meteen alles zouden krijgen wat we wilden'', zegt Shapiro. Zo zuur als toen is Zuid-Afrika niet meer. Afgelopen mei kwam eindelijk de internationale erkenning waar het land sinds het einde van apartheid zo naar verlangde. De Wereldkampioenschappen voetbal in 2010 worden hier gespeeld.

Zoals zo vaak in de Zuid-Afrikaanse sport is de eeuwenoude discussie over huidskleur weer opgelaaid, met dank aan de voorzitter van Zuid-Afrikaanse Olympisch comité. Op de dag dat de atleten naar Athene vlogen, greep Sam Ramsamy de microfoon en beklaagde hij zich over de samenstelling van het Zuid-Afrikaanse team: tachtig procent blank. ,,Ik ben hier niet blij mee. Dit Olympisch team is een aanklacht tegen iedereen die bij de Zuid-Afrikaanse sport is betrokken.''

De sporters die Zuid-Afrika in Griekenland vertegenwoordigen doen net alsof ze de toespraak van Ramsamy verkeerd hebben verstaan. ,,Hij bedoelt het goed'', zei een van de blanke atleten, met een voet op de vliegtuigtrap. Maar de media roepen al om het hoofd van 'de kleine dictator' (Sunday Times) van het Olympische Comité. En dat is niet voor het eerst.

Ramsamy was een felle anti-apartheidsactivist die in de dagen van het blanke regime streed voor opheffing van de scheiding van de rassen op het sportveld. De rassenpolitiek zorgde ervoor dat Zuid-Afrika tussen 1968 en 1992 niet kon meedoen aan de Olympische Spelen. Ramsamy nam de leiding over van het Olympische Comité na de mislukte lobby voor Kaapstad 2004 onder leiding van de laatste blanke directeur Raymond Ackerman. In een boek dat hij twee weken geleden publiceerde beschuldigt Ramsamy zijn voorganger van ,,onachtzaamheid over de stemming in het nieuwe Zuid-Afrika''. Ackerman zou zich hebben gedragen als een ,,grote blanke baas''.

Ramsamy werd vier jaar geleden echter zelf van arrogantie beschuldigd toen hij weigerde het uitsluitend blanke hockeyteam naar Sydney te sturen. Ook al hadden de hockeyers zich geplaatst voor de Spelen, ze kregen geen vliegticket omdat het team geen goede vertegenwoordiger van het nieuwe Zuid-Afrika zou zijn. Die argumentatie druist in tegen de regels van het Olympisch Handvest, dat discriminatie op basis van ras verbiedt. Ramsamy belde daarom een andere reden door naar Sydney: ,,ze maken geen enkele kans op een medaille''. In plaats daarvan stuurde hij het kansloze, maar gemengde, baseballteam.

De voorzitter van Boxing South Africa Krish Naidoo noemt de beslissing van 2000 en de opmerking van Ramsamy voor de Spelen van 2004 ,,beschamend''. ,,De Zuid-Afrikaanse sport heeft veertien jaar de tijd gehad om voor evenredige vertegenwoordiging van alle huidskleuren te zorgen. Dat het nu niet is gelukt is evengoed de schuld van het Olympisch Comité.''

Volgens Naidoo wordt de hervorming van de Zuid-Afrikaanse sport net als de veranderingen in de economie teveel van boven opgelegd. De sleutel ligt volgens hem bij het onderwijs. Nog altijd ontberen de scholen in de zwarte woonwijken de zwembaden en de cricketvelden die op blanke scholen standaard zijn. ,,Zo wordt de perceptie dat sporten als zwemmen en cricket uitsluitend voor blanken zijn, een feit.'' Pijnlijk voor de promotors van het nieuwe Zuid-Afrika is dat de typische zwarte sporten nog geen olympisch niveau hebben bereikt. Het Zuid-Afrikaanse voetbalteam en ook de boksers wisten zich niet te kwalificeren voor Athene 2004. De belangrijkste kansmakers op een medaille zijn de blanke hoogspringers Hestrie Cloete en Jacques Freitag en de marathonlopers Ian Syster en Gert Thys.

Op de honderd en tweehonderd meter vrije slag zwemmen rekent Zuid-Afrika op successen van Roland Schoeman en Ryk Neethling. Schoeman hoopt op de vijftig meter de Pool Alexander Popov te verslaan. Misschien zit er ook nog een medaille in voor de roeiers Donavon Cech en Ramon di Clemente.

De hoop van zwart Zuid-Afrika moet van de hardlopers Hezekiel Sepeng, Hendrik Ramaala en Mbulaeni Mulaudzi komen. Sepeng won in Atlanta zilver, op de achthonderd meter. Mulaudzi won goud bij de Gemenebestspelen. En zoals cartoonist Jonathan Shapiro zegt: ,,Natuurlijk is Zuid-Afrika trots op alle atleten. Maar ook bij mij ging het hart sneller kloppen toen Josia Thugwane goud won in Atlanta. Heel Zuid-Afrika hoopt op zo'n herhaling.''

Dit is de zesde aflevering van een serie waarin per continent ten minste één land wordt belicht dat deelneemt aan de Spelen.

WWW.NRC.NL Dossier Olympische Spelen