`Overheid moet Jacobskruiskruid bestrijden'

Veehouders, hobbyboeren en paardeneigenaren in het Noorden slaan alarm over het oprukkende St. Jacobskruiskruid. Als dieren hooi eten waarin de plant zit, leidt dit tot leververgiftiging.

Toen paardeneigenaar K. Tijsma-Spoor uit het Friese Smallebrugge onlangs de gele bloempjes van Sint Jacobskruiskruid (Senecio jacobaea) zag, sloeg de schrik haar om het hart. ,,Ze stonden op hemelsbreed zes kilometer van mijn woning.'' Tijsma herinnerde zich hoe ze twee jaar geleden een paard uit Engeland kocht, dat kort daarop ziek werd. Zijn lever bleek aangetast door vergiftiging. De boosdoener was Jacobskruiskruid, dat giftige alkaloïden bevat en in Engeland veelvuldig voorkomt.

Het dier overleefde het. Maar toen ze de plant in de wegbermen bij Tjerkgaast en het waterwingebied bij Spannenburg zag staan, was ze gealarmeerd. Tijsma benaderde het Fryske Gea, dat natuurterreinen in Friesland in beheer heeft en Waterbedrijf Vitens. ,,De giftige werking van Jacobskruiskruid moet bekend worden. Eén plant kan wel 200.000 zaadjes voortbrengen, die door de wind kilometers ver worden meegevoerd.''

Vooral paardeneigenaren en hobbyboeren die hooi afnemen van gemaaid bermgras of gras uit natuurterreinen, moeten alert zijn, onderstreept ze. Normaal eet een dier de plant niet op. Maar in de vorm van hooi of kuilvoer wel, en de giftige werking blijft bestaan. ,,Het gif heeft een cumulatieve werking en wordt permanent opgeslagen in de lever'', meldt de website van de Noordelijke Land- en Tuinbouworganisatie (NLTO). ,,Een tegengif is er niet. Als de dodelijke hoeveelheid is bereikt, sterft het dier.''

Bij de inrichting van het terrein rond het pompstation van waterleidingbedrijf Vitens in Spannenburg in 1985 werden zaden van wilde bloemen ingezaaid, waaronder dat van Jacobskruiskruid. De geel-zwarte rupsen van de Sint Jacobsvlinder komen er op af. Vitens besloot deze week het kruid op een deel van zijn gebied te laten maaien. ,,Zo hopen we de ongerustheid weg te nemen,'' stelt ecoloog M. van Tweel van Vitens. ,,We willen ons een goede nabuur tonen, ook al is het misschien een storm in een glas water. Hooi is pas giftig als er meer dan één procent Jacobskruiskruid in zit. En dat is bijna nooit zo.'' Ook waterschap Reest en Wieden in Drenthe liet een deel van de bermen langs het Oranje- en Linthorst Homankanaal afgelopen weken maaien.

In de Verenigde Staten geldt een verbod op invoer van Jacobskruiskruid. In Engeland en Frankrijk wordt de plant door de overheid bestreden. De tweejarige plant kwam van nature alleen voor op droge, schrale en open zandgronden, zoals aan de kust en op de Waddeneilanden. Maar de laatste tien jaar heeft hij zich verspreid over de rest van het land, aldus R. Moens van Natuurmonumenten. ,,Als je bermen later en maar één keer maait, geeft dat een aantrekkelijker en botanisch rijkere plantenrijkdom.''

Ook in Drenthe nam het kruid de laatste jaren sterk toe, stelt provinciewoordvoerder B. Raaijmakers. De oorzaak is dat het in weidebloemmengsels zat, die overal ingezaaid werden. Landbouwer en Drents VVD-statenlid A. Lanting trok vorig jaar aan de bel bij de provincie. Hij pleitte voor meer voorlichting en een verordening die beheerders van wegbermen en natuurgebieden verplicht vroeger in het seizoen te maaien. Lanting: ,,Jacobskruiskruid is een sluipmoordenaar. De plant moet worden uitgetrokken of gemaaid voor het zaad met vruchtpluis zich kan verspreiden.''

Een door hem voorgestelde verordening werd door GS afgewezen. Wel liet de provincie Drenthe voorlichtingsfolders verspreiden. Raaijmakers stelt dat sterfte onder vee als gevolg van Jacobskruiskruid ,,een vermoeden is, dat moeilijk bewezen kan worden.'' Goede voorlichting is echter wel van belang, onderstreept hij. ,,Het is belangrijk dat mensen de plant herkennen. Anders trekken ze in paniek andere planten uit die ze voor Jacobskruiskruid aanzien.''

Dat verkeerd uittrekken gebeurt nu ook al, stelt hoofd terreinbeheer P. de Wit van de Friese natuurorganisatie It Fryske Gea. ,,Waterkruiskruid en boerenwormkruid bijvoorbeeld lijken sterk op Jacobskruiskruid, maar waterkruiskruid komt juist voor op natte graslanden.''

It Fryske Gea neemt de signalen van ongeruste paardenhouders niettemin serieus. ,,We moeten er alert op zijn dat we geen hooi verkopen waar het kruid in zit.'' Maar indammen of sterker nog, verdelgen, gaat De Wit veel te ver. ,,De Sint Jacobsvlinder moet ook eten.''

Dat vindt ook woordvoerder Moens van Natuurmonumenten. ,,Als je de plant uitroeit, verdwijnt ook de vlinder.'' De organisatie doet niks aan bestrijding en spreekt van een hype, die wordt gecreëerd door de ,,landbouwlobby.'' ,,Het is te makkelijk om de natuurbeweging de schuld tegeven.'' Boeren moeten zelf maatregelen nemen om te voorkomen dat het kruid op hun percelen opkomt, meent hij. Bijvoorbeeld door de cyclomaaier te laten staan. ,,Met zo'n maaier trek je de bodem open, waardoor kale plekken in het grasland ontstaan. Het kruid krijgt dan de kans op te komen.''

Hobbyboerin C. Scholtheis uit Wijster had het plantje twee jaar geleden op haar land. Vier van haar toen drachtige konijnen gingen dood. Jacobskruiskruid was de boosdoener, weet ze. ,,In een vakblad las ik dat het daardoor kon komen.'' Scholtheis schreef het ministerie van Landbouw een brandbrief met het verzoek een noodplan op te zetten voor bestrijding van de plant.

Een woordvoerder van het ministerie licht toe dat dit niet nodig is. ,,Er zijn meer wilde planten die gif bevatten. Het is geen overheidsbeleid die te bestrijden of uit te roeien.'' Bestrijding is een taak van de grondeigenaar, vindt Landbouw. Overigens zal de plant vanzelf wel minder welig tieren als de geel-zwarte rupsen van de Sint Jacobsvlinder zich aan de bladeren te goed doen. ,,Die vreten hem kaal'', aldus de woordvoerder, ,,de planten worden massaal aangetast en dan is het probleem vermoedelijk opgelost.''