Mooie dag voor de EU

Wie had ooit gedacht dat Neelie Kroes de hoogste Europese post voor Mededinging zou krijgen. Blijkens onderzoeken van de Tweede Kamer en de Algemene Rekenkamer heeft zij als minister van Verkeer en Waterstaat mededinging uitgesloten ten bate van bedrijven en mensen die zij kende en waarin zij tegen beter weten vertrouwen had. Onder haar mochten de havenloodsen die in publieke dienst waren een commercieel monopolie vestigen. Tankcleaning Rotterdam kreeg op grond van haar persoonlijke keuze tien miljoen euro subsidie die vervolgens werd misbruikt om illegaal chemisch afval in de haven lozen, bonafide concurrenten verstomd achterlatend. De eigenaren kregen gevangenisstraf.

Dit milieuschandaal heeft zich meer dan vijftien jaar geleden voorgedaan en sindsdien heeft Kroes zich gemanifesteerd als adviseur voor de Europese commissaris van Transport, als commissaris bij internationale bedrijven en als president van de business school Nyenrode die sindsdien niet langer noodlijdend is. Kroes hecht aan directe persoonlijke contacten – niet te verwarren met vriendschappen – voor haar zakelijke en politieke leven. Van al die vroegere functies en verbanden zal ze afstand moeten nemen, want het commissariaat voor Mededinging is een bijna justitiële verantwoordelijkheid die grote persoonlijke onafhankelijkheid vereist. De Europese Unie draait om mededinging, waarbij iedere ondernemer dezelfde eerlijke kans moet krijgen, ongeacht nationaliteit of kennissenkring. Het is een noodzakelijke voorwaarde voor brede steun voor Europese integratie. De druk van regeringen en ondernemers om uitzonderingen te maken op de mededingingswetgeving is groot. Om die druk te weerstaan zal Kroes moeten steunen op de onsentimentele hardheid van haar karakter. Eerdere commissarissen voor Mededinging, Karel van Miert en Mario Monti, hebben het voorbeeld gegeven.

Als Kroes het goed doet, is haar nationaliteit van beperkte waarde voor lidstaat Nederland. Niettemin heeft Nederland er als handelsnatie baat bij dat zoveel mogelijk burgers in de hoogste Europese kringen meedraaien of meegedraaid hebben. Hoge posten in het buitenland dragen bij aan een internationaal goed geïnformeerde publieke elite in het land en aan internationaal elan heeft het hier de laatste jaren ontbroken. Vandaar dat ook premier Balkenende en minister Bot van Buitenlandse Zaken eer inleggen met deze benoeming. Zij hebben de verhoudingen in Brussel beter ingeschat dan hun critici.

Bovenal verdient de nieuwe Portugese voorzitter van de Commissie, José Manuel Barroso, lof voor de onafhankelijke manier waarop hij zijn nieuwe ploeg in elkaar heeft gezet. Hij neemt de kritiek op Europa serieus en is niet overdreven gevoelig voor de druk van grote landen die de laatste jaren de neiging vertonen zichzelf boven de regels te stellen. Belangrijke eurocommissarissen zijn uit kleine landen afkomstig, tot Estland en Letland toe. Overeenkomstig het verzoek van de drie grote Europese landen gaat Günter Verheugen als vice-voorzitter de economische politiek, waar ook Kroes mee is belast, coördineren. De bedoeling is dat de zogenoemde Lissabon-agenda om in 2010 van de EU de meest concurrerende economie ter wereld te maken, niet langer alleen in ironische zin wordt genoemd, maar ook enigszins letterlijk wordt genomen.

De Commissie deelt niet alleen de lakens uit in de EU. Het Europees Parlement moet de benoemingen nog bekrachtigen, maar is ook weer niet zo sterk als een gewoon parlement. Veel politieke macht ligt bij de intergouvernementele raden van ministers. Toch kan een sterke Europese Commissie de lusteloze EU weer enige vaart geven, opdat ze niet langer wordt gezien als doorgeefluik voor de machtigste lobby. Daarom was gisteren een mooie dag voor de EU.