Het evangelie van Neelie

Neelie Kroes, de nieuwe Europese Commissaris voor Mededinging, gaat de komende vijf jaar tropenjaren draaien. De druk vanuit de politiek en het bedrijfsleven zal immens zijn.

Een zware portefeuille wordt het genoemd, het Europees Commissariaat voor Mededinging dat toevalt aan Neelie Kroes. En er zijn inderdaad genoeg redenen om aan te nemen dat Kroes' opdracht in feite de zwaarste is in Brussel.

Niet alleen omdat van alle eurocommissarissen de Mededingingscommissaris bevoegd is om buiten de raad van ministers om eigenhandig besluiten te nemen. Ook omdat Mededinging de komende jaren een cruciale rol zal spelen in zowel de verhouding tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie, als de integratie van de tien nieuwe lidstaten én de vervolmaking van de Europese economie volgens de zogenoemde Lissabon-agenda. Volgens dat laatstgenoemde plan moet de EU-economie in 2010 de meest dynamische zijn ter wereld. Het bevechten van kartels, dat een voorname plaats inneemt in Kroes' opdracht, is daarbij een grote noodzaak.

Kroes' takenpakket valt in vieren uiteen. Allereerst controleert zij namens de Commissie of fusies en overnames van bedrijven die (deels) werken in de EU niet leiden tot een te grote machtspositie. Denk hierbij aan de fusie tussen Air France en KLM.

Daarnaast ziet de Commissie er op toe dat bestaande bedrijven, al hebben zij hun basis buiten de Unie, hun opgebouwde machtspositie niet misbruiken, zoals softwarebedrijf Microsoft.

Dan is er de niet aflatende speurtocht naar mogelijke kartels van bedrijven binnen de EU, die verboden prijsafspraken maken. De cementindustrie was hier in de jaren negentig een voorbeeld van.

Als laatste is er het toezicht op staatssteun. Het bevoordelen of soms zelfs redden van bedrijven (treinenbouwer Alstom in Frankrijk) door hun nationale overheid is gebonden aan strikte regels, waaraan door de Commissie wordt getoetst. De meest recente zaak hierin is de staatssteun (via belastingen) aan France Telecom, die onlangs een boete kreeg van bijna 1 miljard euro. Maar ook in Duitsland spelen dit soort affaires.

Het zijn allemaal onderwerpen die makkelijk de voorpagina's van gerenommeerde kranten als de Financial Times en The Wall Street Journal zullen halen. De eurocommissaris voor Mededinging is dan ook al snel een van de bekendste figuren van de Commissie. Beroemd en berucht zijn Kroes' voorgangers: de Italiaan Mario Monti en daarvóór de Belg Karel van Miert. Kroes zal dan ook bestand moeten zijn tegen sterke druk, zowel van de bedrijven waarmee zij te maken krijgt, als van nationale overheden die hun belang in het geding zien en de media die de gevechten gadeslaan.

Gisteren wilde Kroes niet op haar prioriteiten als eurocommissaris ingaan, maar zij vatte haar taak wel al vast bondig samen: ,,Het gaat om eerlijke concurrentie, dat er een betere situatie ontstaat voor de consument. Dat is in essentie het evangelie.''

Kroes krijgt te maken met een diepgaande verandering in de werkzaamheden van haar commissariaat. In mei is het Europees mededingingsrecht belangrijk veranderd. Het accent is verschoven van een juridisch model naar een meer economisch model. Bedrijven kunnen anders dan voorheen vooraf geen goedkeuring meer vragen van de Commissie over plannen die delicaat zouden kunnen liggen ten opzichte van het mededingingsrecht. In de nieuwe, recente regels is bovendien bepaald dat nationale mededingingsautoriteiten (nma's) meer te zeggen krijgen in de behandeling van zaken. Conform het Europese streven naar subsidiariteit, waarbij zaken op het laagst mogelijke niveau worden afgehandeld, zal Brussel enkel nog de grootste zaken naar zich toetrekken, en de andere aan de nationale `vestigingen' overlaten. De daarvoor noodzakelijke coördinatie van de 25 regionale nma's is een zware klus. De Commissie zal zich vooral gaan concentreren op het actief jagen op kartels en machtsmisbruik.

Volgens Martijn Snoep, mededingingsjurist bij advocatenkantoor De Brauw Blackstone Westbroek, werkt dat alles in het voordeel van Kroes. ,,Haar ervaring in de politiek in combinatie met haar praktische ondernemersblik komt in dat opzicht goed uit.''

Snoep verwacht dat Kroes direct met een paar zware dossiers te maken krijgt. Microsoft als dominante marktpartij is volgens hem de belangrijkste. ,,Dat is een tegenspeler van formaat, met diepe zakken. Die kan alles uit de kast halen. Ze willen af van die boete die ze hebben gekregen.'' Maar ook het onderwerp staatssteun zal haar flink gaan bezighouden, vermoedt Snoep. Vooral door de toegetreden Oost-Europese lidstaten, waar nog een traditie van staatsbedrijven heerst.

Mededingingsjurist Tom Ottervanger van advocatenkantoor Allen & Overy is het met Snoep eens. ,,Kroes krijgt net als haar voorganger Monti met veel politieke druk te maken. Voor je het weet heb je een minister of een president aan de lijn hangen die de belangen van zijn land verdedigt. Je moet daar volstrekt immuun voor zijn. Net zoals je geheel ongevoelig moet zijn voor de machtige lobby's van de grote bedrijven.''

Ottervanger, die twintig jaar in Brussel heeft gewerkt, is benieuwd hoe Kroes de aansturing gaat regelen van de 25 nationale kartelautoriteiten, zoals dat in Nederland de NMa is. ,,Ze zullen bij grensoverschrijdende kwesties onderling met elkaar moeten afstemmen. Er moet in iedere zaak worden aangewezen wie van de autoriteiten de leiding neemt. Dat is allemaal nieuw en daar zal Kroes gestalte aan moeten geven.''

Is het voor zowel Snoep als Ottervanger een voordeel om een Nederlandse Mededingingscommissaris te hebben? Snoep spreekt van een ,,marginaal voordeel''. Ottervanger zegt: ,,Ja en nee. Nee, omdat het eerder averechts werkt, want iedere schijn van belangenverstrengeling met Nederland zal moeten worden voorkomen. Ja, omdat ik verwacht dat Kroes ook Nederlanders in haar kabinet zal opnemen. Dat praat wat makkelijker. Monti had bijvoorbeeld geen enkele Nederlander in zijn kabinet.''