Elke misdaad is oplosbaar

De betovering van de politieserie `CSI' is gelegen in het kijken naar technische rechercheurs die rustig hun werk doen. `Waarom zoekt u niet naar DNA? Dat doen ze op tv ook!'

Je hebt agenten die rennen en je hebt er die denken. Je hebt politieseries die een spannend verhaal vertellen en je hebt series die de toedracht reconstrueren. De populairste politieserie van dit moment gaat over een denkende agent die altijd kalmpjes een oplossing zoekt. CSI: Crime Scene Investigation gaat over de technische recherche van de politie van Las Vegas. Gil Grissom, de leider van de nachtploeg van die dienst is de hoofdpersoon, maar de echte hoofdrol speelt de techniek die hij gebruikt om misdaden op te lossen.

Stel, op de plaats van de moord is een mes gevonden. Er zit bloed op. In het laboratorium van CSI schiet de camera de microscoop in. Beeldvullend en haarscherp zie je bloed op het scherm. Wat kleeft daar aan het mes? Een bebloed vezeltje? We zoomen verder in. ,,Dat is een draadje van een Texels schaap'', zegt Grissom tegen een van zijn assistenten. ,,Truien van Texelse wol zijn populair bij zeelieden. Onze verdachte zou een deelnemer aan het zeevaartcongres in het Bellagio Hotel kunnen zijn.'' Terwijl hij praat zie je in vage kleuren schimmige beelden van een zeeman in een trui die met een mes op iemand insteekt. In de loop van de aflevering krijg je meer van zulke reconstructies te zien waarbij de scène meeverandert met het beschikbare bewijsmateriaal tot 44 minuten werkelijke speeltijd later duidelijk is wie wat wanneer waar waarom en hoe.

Aan het begin van iedere aflevering van CSI scheer je langs de neonarchitectuur van Las Vegas en de woeste, droge natuur rond die stad in een lange duikvlucht naar de plaats van de misdaad. Dat bepaalt de locatie en brengt je in het verhaal. De serie gebruikt wat er zoal voorvalt in de gokstad, maar de meeste scènes spelen zich af op het laboratorium van CSI. Grissom en zijn medewerkers onderzoeken daar het bewijsmateriaal. Ze vormen hypotheses – die je in flitsende beelden kort ziet – en praten daar over. Actie speelt geen grote rol. De dynamiek komt van de CSI'ers die op de misdaadlocatie naar sporen zoeken. Ze schijnen met zaklampjes, ze stoppen plukjes haar of een afgebroken nagel in een plastic zakje. Of ze bepalen aan de hand van een inslagpunt in een muur waar de schutter stond op het fatale moment. Ook nemen ze graag met een wattenstaafje iemand wat slijm uit de wang. ,,Zo kun je bewijzen dat je onschuldig bent'', zeggen ze dan tegen de nog ontkennende verdachte.

De betovering van CSI is het kijken naar technische rechercheurs die rustig hun werk doen. Vreemd genoeg is dat spannend, ook als je de opzwepende muziek wegdenkt. De extreme close-ups van bloed, vertraagd vliegende kogels en vingerafdrukken maken het sensationeel. In elke aflevering zitten gruwelijke beelden, maar ze zijn gedoseerd. ,,Je kunt de meest smerige dingen laten zien, als het maar past in het verhaal over het forensisch onderzoek'', zegt Anthony E. Zuiker, de bedenker van CSI in een toelichting op de eerste dvd van de serie. ,,Als het alleen maar is om te schokken gaan de tv's uit.'' Voor Zuiker (1968) is dit zijn eerste gerealiseerde programma. Hij was via via uitgenodigd om eens langs te komen bij superproducent Jerry Bruckheimer (o.a. Top Gun, Black Hawk Down, Pearl Harbor, Bad Boys, Pirates of the Caribbean) met ideetjes. Zuikers vrouw wees hem op een documentaire serie op Discovery Channel over forensisch onderzoek. Bruckheimer was meteen verkocht.

Volgens Bruckheimer heeft het proces tegen O.J. Simpson met alle aandacht voor de technische bewijsvoering de Amerikanen nieuwsgierig gemaakt naar dit onderwerp. ,,CSI is een bestseller over de hele wereld. De show neemt je mee in het leven van de mensen van CSI als professionals en als mens'', zegt hij op de dvd. ,,Het is een whodunnit en mensen overal ter wereld willen graag zien hoe misdaden worden opgelost en hoe de boeven achter de tralies worden gestopt.''

Wijsheden

Hoofdpersoon Gil Grissom ziet veel, zo niet alles. Hij heeft vloeistoffen en lampjes waarmee hij zorgvuldig weggewassen bloedsporen zichtbaar maakt. Grissom is niet zuinig met wijsheden. Een paar citaten: ,,Wij zijn de laatste stem van het slachtoffer.'' ,,We zijn geen detectives maar analytici. We zijn getraind om getuigenverklaringen te negeren en te vertrouwen op het bewijs dat we zien.'' ,,Elke zaak leert me iets over de volgende.'' ,,Ik geloof niet in mensen. Mensen liegen, bewijs niet.''

Grissom is opgeleid als entomoloog, specialist in beestjes, zegt hij zelf. Hij weet precies na hoeveel dagen welke soorten insecten op een lijk afkomen. Wat hem in de loop van vier seizoenen al een paar keer in staat stelde het tijdstip van overlijden van een slachtoffer vast te stellen. De beelden van over en door een lijk krioelende vliegen en mieren zijn natuurlijk lekker eng. Grissom is een man van middelbare leeftijd, een vaderlijk type, maar vrijgezel. Hij leeft voor zijn werk en dat is alles wat we van hem zien. Hij voelt zich enigszins aangetrokken door een van zijn medewerksters zonder dat het ooit tot iets leidt. Grissom wordt vertolkt door William Petersen (1953). In Hollywood speelde hij in de jaren tachtig een paar grote rollen (To Live and Die in LA, Manhunt) maar raakte een beetje in de vergetelheid. In CSI geeft hij de kijker met zijn academische manieren, beschaafde stem, kalme doortastendheid en rust vertrouwen in de goede afloop.

Grissom heeft vier assistenten, twee vrouwen, twee mannen, voor elk wat wils. Catherine Willows was ooit stripper in Las Vegas en is nu een alleenstaande moeder en Nick Stokes is zo'n typisch Amerikaanse breedgekaakte jongeman. Sara Sidle is Grissoms favoriete leerling. De zwarte Warrick Brown heeft een gokprobleem. Zulke gegevens worden gebruikt voor accenten in de verhalen, maar onderwerp worden ze nooit.

Zelfs in de herhalingen trekt CSI tussen de 25 en 30 miljoen kijkers. Dat maakt het tot de best bekeken serie op de Amerikaanse tv. Met de in 2002 afgeleide serie CSI Miami – met een hoofdrol voor de roodharige David Caruso (die in 1994 wegliep uit de politieserie NYPD Blue naar een mislukte filmcarrière) – regelmatig op de derde plaats. Volgende maand opent CSI een nieuw filiaal in New York. Ook die serie zal jaarlijks 22 afleveringen van hoge kwaliteit produceren voor het lage bedrag van zo`n 2 miljoen dollar per stuk. Drie dagen per week CSI, de kijker is onverzadigbaar en zender CBS ziet zich al het hele erepodium bezetten.

De afsplitsing CSI Miami is meer van hetzelfde maar dan wat vlotter en iets gruwelijker. CSI Las Vegas speelt zich vaak 's nachts af, Grissom werkt in de nachtploeg, en de serie oogt duister, zelfs in het laboratorium overheerst een blauwig licht. In Miami schijnt zoals bekend altijd de zon en dat is een verschil. Net als de broeierige David Caruso een andere persoon is dan evenwichtige Petersen. Ook Caruso is slim, maar emotioneler en in ieder geval veel minder een prater, eerder een brommer van harde oneliners. In beide series wordt doeltreffend geacteerd. Maar het blijft formuledrama, onvergelijkbaar met series als The Sopranos en Six Feet Under. Je hoeft bij de CSI's nooit iets tot de volgende week te onthouden en de karakters hebben in vier jaar tijd weinig aan diepgang gewonnen. Je kent ze hoogstens wat beter. Zelfs Grissom blijft een schets. Het gaat in elke aflevering enkel om het vinden van de oplossing. Die altijd gevonden wordt.

Bij de les

Als je in een politieserie even niet oplet, of een stap even niet begrijpt, ben je de draad kwijt en wordt het een schimmenspel. Bij CSI hoef je daar niet bang voor te zijn. Voortdurend vertellen de acteurs wat ze waarom aan het doen zijn en als het begrip DNA valt, kun je erop vertrouwen dat iemand snel uitlegt dat daarin alle menselijke eigenschappen zijn vastgelegd en dat je mensen kunt identificeren aan hun unieke DNA-profiel. Zo houdt de serie je bij de les en word je stilletjes in slaap gesust.

CSI is een geruststellende misdaadserie. Word je na een aflevering van een Duitse Krimi of Amerikaanse series als The Shield of Law & Order bang voor het gespuis op straat en de onmacht van de politie om de stormvloed van het kwaad te keren, CSI troost en idealiseert. Het is de eerste politieserie voor de 21ste eeuw. Dankzij de moderne techniek en intelligente politiemannen als Gil Grissom is elke misdaad oplosbaar geworden. En CSI verspilt geen tijd aan medelijden met de boef, de wereld is weer zwart-wit.

CSI heeft veel bijgedragen aan de kennis van opsporingstechnieken bij de Amerikaanse bevolking. Universitaire cursussen forensische technieken zijn tegenwoordig erg populair en het hoofd van het echte CSI in Las Vegas heeft de sollicitanten voor het uitkiezen, zo zei hij tegen de Washington Post. Het Amerikaanse publiek smult van deze techno-whodunnit. Zo zeer zelfs, dat de echte politie vaak niet aan de verwachtingen kan voldoen. ,,Maar waarom zoekt u niet naar DNA-sporen? Dat doen ze op tv ook'', klaagt het slachtoffer van een simpel inbraakje. En de mannen die vorige maand veroordeeld werden voor de roof van de twee oudste Van Goghs uit het Van Gogh Museum in Amsterdam moeten fan zijn van de serie. ,,De mutsjes met ons haar zijn door iemand in het museum neergelegd om ons de schuld te geven'', zeiden ze tegen de rechter. Ook boeven leren van CSI.

`CSI' is op maandag op RTL4 en op vrijdag op RTL5. `CSI Miami 'is op dinsdag op Yorin. Beide series zijn ook op dvd verschenen.