Dicht op geen huid

Zoals in deze krant al werd opgemerkt bij de verschijning van Richard Yates' Collected Stories is de verhalenbundel Eleven kinds of loneliness een van zijn meesterwerken, dat maar nauwelijks onderdoet voor zijn bekendste, en ook in het Nederlands met veel succes verschenen roman Revolutionary Road. De boeken verschenen oorspronkelijk in respectievelijk 1961 en 1962, aan het begin van Yates' carrière en deden een schrijverschap vermoeden dat snel algemeen erkend zou worden. Dat liep iets anders, en het zou tot tien jaar na zijn dood in 1992 duren voor een heuse revival van zijn werk op gang kwam – nadat het gedurende de laatste jaren van zijn leven zo ongeveer onvindbaar was.

De Arbeiderspers heeft nu ook een bloemlezing uit zijn verhalen gepubliceerd die, zoals de titel al impliceert, in belangrijke mate bestaat uit die debuutbundel maar ook een keuze uit zijn latere, tot voor kort deels ongebundelde verhalen omvat. Op de keuze valt weinig aan te merken. Uit Eleven kinds of loneliness zijn zes verhalen opgenomen, waaronder het ondertussen bijna klassiek geworden `Bouwers', een verhaal dat bij herlezing eigenlijk steeds minder over de onnozele taxi-chauffeur gaat die zich zo graag onsterfelijk wil maken, en steeds meer over de ik-figuur die zich – bijna – in zijn leven laat opzuigen.

Van zijn tweede en laatste bundel Liars in love is er uiteraard het in Engeland gesitueerde titelverhaal maar ook `O Jozef, ik ben zo moe', een verhaal over Yates' even ambitieuze als stuurloze moeder dat, in het licht van zijn inmiddels verschenen biografie, bijna te pijnlijk om te lezen is. Al zijn verhalen leunen, zoals we inmiddels weten, dicht tegen de autobiografie aan. Ze worden bevolkt door dromers voor wie de realiteit eigenlijk zelden een genadeklap in petto heeft maar veeleer een langzame erkenning van nederlaag vereist, zoals voor Jack Fields in `Afscheid nemen van Sally', een verhaal waarin Yates ondubbelzinniger dan waar ook zijn bewondering voor F. Scott Fitzgeralds werk en leven tot uitdrukking brengt.

Dat Yates' latere romans uiteindelijk geen van alle het sublieme niveau haalden van Revolutionary Road werd hem tijdens zijn leven wel afdoende duidelijk gemaakt om bij te dragen tot zijn depressies en alcoholisme. Ook in zijn latere verhalen haalde hij zelden het niveau van die eerste bundel, zoals door deze Nederlandse verzameling wordt onderstreept. De belangrijkste vondst is een nergens geaccepteerd verhaal uit zijn vroege jaren dat, ware het niet vanwege de uitgave van de Collected Stories en deze Nederlandse bundeling, voorgoed vergeten zou zijn en dat is `Een herstellend ego'. De setting van het verhaal doet in treurigheid niet onder voor de rest van zijn oeuvre, maar de wending naar het einde is er een van liefdevol mededogen die, juist vanwege het onverwachte ervan, een heel sterke indruk achterlaat. Yates hanteert er de techniek van de `innerlijke scenario's' waarmee hij ook in Revolutionary Road zo'n intens en niet aflatend spanningsniveau bereikte. Een miniem huiselijk drama wordt in zijn handen tot een klein juweel waarvan het zeer te prijzen valt dat het nu toegankelijk is gemaakt.

Richard Yates: Veertien soorten eenzaamheid. Vertaald uit het Engels, uitgekozen en van een nawoord voorzien door Marijke Emeis. De Arbeiderspers, 316 blz. €22,50