De olie, de afkoop en de vragen

Ex-productiechef W. van de Vijver van Koninklijke/ Shell krijgt een gouden handdruk van 3,8 miljoen euro. Is dat veel? Vijf vragen.

Na een carrière van 25 jaar die hem in de groepsdirectie van Koninklijke/Shell bracht, stond Walter van de Vijver (1955) in maart opeens op straat. Hij trad af met topman Phil Watts in de affaire over opgeblazen oliereserves. Gisteren meldde Shell Van de Vijvers gouden handdruk: 3,8 miljoen euro.

Een nieuw Nederlands record?

Het is maar hoe je het bekijkt. Gouden handdrukken zijn een tuttifrutti van salaris, winstbonussen, soms afkoop van opties, pensioenstortingen en eenmalige vergoedingen. Shell geeft geen onderverdeling. Een gouden handdruk betekent meestal ook: slot op de mond. Ex-Numico-chef H. van der Wielen kreeg twee jaar geleden een eenmalige uitkering (1.979.200 euro), doorbetaald salaris (521.644) en Numico reserveerde 2.329.415 euro voor zijn pensioen. Financieel directeur J. Docter van automatiseerder Getronics ontving vorig jaar bij vertrek 2.423.941 euro (inclusief doorbetaald loon), leningen werden kwijtgescholden (1.810.202 euro) en hij kreeg 1.151.984 euro voor zijn pensioenverzekeraar.

Krijgt Van de Vijver ook pensioengeld mee?

Afgaand op het Shell-persbericht niet. Als ex-werknemer krijgt hij later jaarlijks 385.388 euro van het Shell Pensioenfonds. Klinkt mooi, maar is `maar' 44 procent van zijn laatstverdiende loon, geen 70 procent. De laatste werkjaren zijn cruciaal voor een goed pensioen. Verzekeraars zouden zeggen: hij heeft een pensioengat.

Zijn er regels om deze bedragen te beteugelen?

Nee. Directeuren hebben doorgaans persoonlijke arbeidsovereenkomsten, waarin zij met hun werkgever kunnen regelen wat zij willen. De commissie Tabaksblat voor goed ondernemingsbestuur heeft eind vorig jaar wel een duidelijke norm gesteld: één jaarsalaris. In de praktijk geldt de nieuwe norm alleen voor nieuwkomers. Eric Meurice, de nieuwe baas van ASML, de chipmachinefabrikant, voldoet keurig aan de norm. Bestaande contracten zijn kennelijk moeilijk open te breken op dit niveau.

Van de Vijver krijgt veel meer dan zijn baas, Phil Watts. Waarom?

Watts kreeg, omgerekend, bijna 1,6 miljoen euro. Hij wordt doorbetaald tot 30 juni 2005, zijn pensioendatum. Van de Vijver is aanzienlijk jonger en valt, in tegenstelling tot Watts, onder het Nederlandse arbeidsrecht. Nederland biedt een werknemer met 25 dienstjaren en (waarschijnlijk) nooit een slechte beoordeling meer bescherming tegen plotseling ontslag, ook al is dat formeel in gemeenschappelijk overleg (mutual consent). De zogenoemde kantonrechtersformule, die veel wordt gebruikt bij de becijfering van een gouden handdruk, telt dienstjaren boven 40 zwaarder en boven 50 jaar nog zwaarder. Wie op een website als independer.com de relevante gegevens van Van de Vijver (leeftijd, carrière, salaris) invoert, komt een aardig eind bij het becijferen van de gouden handdruk. De echte ongewisse grootheid is zijn winstbonus. Is dat het gemiddelde van twee jaar (450.000 euro), drie jaar (375.000) of langer? Met een salaris van 880.000 plus vakantiegeld, het gemiddelde van twee jaar en drie jaar winstbonus (typisch onderhandelingsresultaat) en zes maanden doorbetaald salaris (van maart tot september) levert de rekenmodule bij independer.com bijna 3,8 miljoen euro op.

Shell keert het bedrag in termijnen uit. Is dat nieuw?

Nee. Andere toplui die weggingen, zoals R. ter Haar van elektrotechnische groothandel Hagemeyer, krijgen ook in termijnen betaald: bij een nieuwe baan wordt de rest niet uitgekeerd. Bij Van de Vijver is de betaling ook afhankelijk van zijn medewerking aan onderzoeken van beursautoriteiten, zoals de Amerikaanse beurscommissie, de SEC. Het persbericht zinspeelt erop dat deze autoriteiten de handdruk nog kunnen beoordelen. De SEC dwong in een boekhoudfraude bij het Franse Vivendi de toenmalige topman om zijn gouden handdruk van 23 miljoen euro in te leveren.