Voorlopig blijft het sportief zweten

De deelnemers bereiden zich voor op Spelen met een gemiddelde temperatuur van 27,6 graden. Een koud bad voor de wedstrijd schijnt even te werken, maar daar win je nog geen wedstrijd mee.

Meedoen is belangrijker dan winnen, maar de vraag is of dit ook geldt voor de Olympische Spelen in Athene. Is dat leuk, meedoen in Athene? Wie zich herinnert hoe in 1984 de Zwitserse Gabrielle Andersen-Scheiss na haar leuke marathon als 37ste het stadion van Los Angeles binnenliep, heeft zo zijn aarzeling. Het was wat aan de warme kant in L.A., maar helemaal niet uitgesproken heet.

In Athene kan zelfs het kijken naar het meedoen al een beproeving worden. De gemiddelde maximumtemperaturen die er voor augustus worden verwacht, liggen rond 31,4 graad Celsius, bij een etmaalgemiddelde van maar liefst 27,6 graden. Dat is een stuk hoger dan in het Amerikaanse Atlanta, waar de spelen in 1996 werden gehouden. Daar liggen maximum en etmaalgemiddelde op 30,5 en 25,6. Toch golden de Atlantaspelen al als een gevaarlijke belasting van de deelnemers, waarvoor een macht aan sportmedici achter de hand werd gehouden.

Het is dan ook onbegrijpelijk waarom de Atheense spelen niet naar eind september of zelfs half oktober zijn verplaatst, zoals dat eerder wel te regelen bleek voor de spelen van Seoel, Tokio en Mexico. Dan had ook het beton van de stadions nog een mooie kans gehad om uit te harden.

Een lichtpuntje is dat het in Athene doorgaans niet zo vochtig is, het etmaalgemiddelde ligt er in augustus rond 48 procent. In Atlanta is dat 72 procent. Het sportieve zweet verdampt in Griekenland gemakkelijker dan destijds in Georgia en dat brengt navenante koeling met zich mee. Veel meer troost kan de hardlopers niet in het vooruitzicht worden gesteld. Hoogstens nog dit: zoals het er nu naar uitziet, zullen de meest belastende evenementen zoveel mogelijk 's ochtends vroeg of zelfs pas 's avonds worden gehouden. Dat scheelt niet alleen in de luchttemperatuur, maar ook en vooral in de instraling.

Verder is het een geruststellende gedachte dat sportmedici tegenwoordig in uitzonderingsgevallen met de marathonlopers kunnen meelopen om ze, al lopende, de pols en het voorhoofd te voelen. Vroeger hadden ze de loper daarmee in één klap gediskwalificeerd, nu mag het, vooropgesteld dat er niet stiekem wordt geduwd of getrokken.

De onbedoelde handicap van de Atheense spelen heet `nefos', dat is de bruinige rook die dag en nacht boven de stad hangt. Athene is een van de meest vervuilde steden van Europa, maar anders dan bij veel andere steden komt de vervuiling vooral van vaste en vloeibare deeltjes, dus van rook en nevel: van smog. Het voordeel daarvan is dat men zich er enigszins tegen kan beschermen door een mondkapje te dragen. Maar daarvan zal worden afgezien omdat het de spelen eerder een medische dan een sportieve uitstraling zou geven. De nefos wordt vooral door het drukke autoverkeer opgewekt en er is dus niets aan te doen.

Lang niet alle sportactiviteiten zullen onder de hitte te lijden hebben. Veel wedstrijden worden binnen airconditioned hallen (ritmische gymnastiek, pingpong) en sommige op, in of zelfs bijna helemaal onder water (zoals het synchroon zwemmen). Ook zijn er natuurlijk bezigheden waarvoor je je nauwelijks hoeft in te spannen, zoals het boogschieten en het discuswerpen: de pauken en triangel van het orkest.

Echt zuur wordt het voor de deelnemers aan de marathon en de 10 en 5 kilometer afstandsloop, het langeafstandsfietsen, tenniswedstrijden-die-maar-doorgaan en de hippische evenementen. Op internet kan men zien hoe de deelnemers aan deze sportnummers volstrekt voor de hand liggende kledingadviezen krijgen. Gaandeweg trekt men meestal de conclusie dat `helemaal zonder kleren' misschien nog het beste zou zijn, maar dat is onzin.

Het helderst komt dat naar voren bij de paarden die door het Internationale Olympisch Comité als volkomen gelijkwaardig aan hun berijders worden beschouwd (de paarden krijgen na afloop ook gouden plakken e.d.), een sympathieke olympische gewoonte. De paarden doen traditioneel geheel ongekleed mee aan de spelen en daarbij blijken de schimmels aanmerkelijk in het voordeel te zijn. Althans: zolang de zon fel schijnt, de wetenschapsquiz had daar laatst nog een vraag over. Men kan het verschil tussen de opwarming van zwart en wit goed voelen bij een zwartbont kalfje dat op de kinderboerderij in de zon staat.

Tijdens de Olympische Spelen van 1992 in Barcelona hebben veel paarden last gehad van warmte-uitputting en misschien wel zonnesteek. Bij de mensen-deelnemers zijn de eerste tekenen van zonnesteek volgens een bezorgde internetsite: vergeetachtigheid, spreekt nonsens, begrijpt trainer niet, loopt verkeerde kant op en lacht zonder reden. Voor paarden zijn dat geen bruikbare criteria.

Afgaande op internetpublicaties is vooral sinds `Atlanta' veel onderzoek op gang gekomen naar de mogelijkheid zich op sportbeoefening onder felle hitte voor te bereiden. Dat blijkt ook inderdaad te kunnen. Een merkwaardige ontdekking is dat de gevolgen van blootstelling aan grote hitte nog lang in het lichaam zijn aan te tonen. Een heel nieuwe ontwikkeling is de zogenoemde `pre-cooling' of `pre-exercise cooling', in feite het tegenovergestelde van de klassieke `warming-up'. De aan een heet sportnummer voorafgaande `pre-cooling' blijkt te bestaan uit onderdompeling in koel water (ongeveer een half uur lang) of besproeiing met water, soms gecombineerd met plaatsing voor een krachtige ventilator. De resultaten zijn tot dusver erg wisselend en werken in ieder geval nooit langer dan drie kwartier. Voorlopig blijft het sportief zweten.