Iedere gebruiker krijgt dezelfde straf

Met ingang van de Olympische Spelen in Athene komt er een eind aan de klassenjustitie bij dopingzaken. De antidopingcode vervangt alle bestaande regels.

Het heeft meer dan honderd jaar moeten duren voordat de op doping betrapte deelnemers aan de Olympische Spelen gelijk worden behandeld. Na langdurige en vooral moeizame besprekingen tussen alle belanghebbende partijen treedt in `Athene' de wereldantidopingcode in werking.

De antidopingcode vervangt de verzamelde dopingreglementen van de internationale sportfederaties en beoogt dat alle sporters over één kam worden geschoren. Die harmonisatie moet voorkomen dat per sport andere regels gelden en bijvoorbeeld voetballer Frank de Boer, na op nandrolon te zijn betrapt, er met een schorsing van drie maanden van afkomt, atleet Troy Douglas voor hetzelfde vergrijp twee jaar buitenspel staat en de Costa-Ricaanse zwemster Claudia Poll zelfs voor vier jaar uit het wedstrijdbad wordt verbannen.

De standaardisatie van regelgeving over doping heeft het wereldantidopingbureau WADA veel moeite gekost. Het was a hell of a job om alle sportfederaties op één lijn te krijgen en de nieuwe code ook nog gedekt te krijgen door de regeringen van alle landen. De internationale sportbonden zijn het inmiddels met elkaar eens geworden en alle hebben de dopingcode zowel getekend als geïmplementeerd.

De regeringen hebben daar meer tijd voor nodig. Voor hen gelden de Olympische Winterspelen van 2006 in Turijn als deadline. De overheden hebben uitstel van WADA gekregen, omdat zij niet bevoegd zijn een privaatrechterlijk document van een non-gouvernementele organisatie te ondertekenen. De landen hebben vorig jaar besloten de antidopingcode daarom via een conventie te regelen onder de hoede van de VN-organisatie UNESCO.

Knelpunt in de onderhandelingen was de samenstelling van de lijst met verboden middelen, maar vooral de sanctionering. Zwart-wit gesteld was dat een discussie tussen rekkelijken en preciezen. Wie streng in de leer is, wilde bij de lijstsamenstelling vóór alles een verbod op cannabisproducten, terwijl de Nederlandse vertegenwoordiger in de aanbevelingscommissie bewegingswetenschapper Harm Kuipers van de Universiteit Maastricht daar een verklaard tegenstander van is.

Kuipers heeft die strijd verloren, omdat de meerderheid van de landen ver verwijderd is van de liberale opvattingen die over dat onderwerp in Nederland worden gehuldigd.

De discussie over de strafmaat was het felst, vooral omdat er onwrikbare standpunten werden ingenomen. In meerderheid werd het voorstel omarmd om bij een eerste overtreding van de dopingregels de sporter een straf van twee jaar op te leggen en bij recidive levenslang te schorsen. Maar die voorstellen waren onacceptabel voor federaties die te maken hebben met professionele sporters, zoals de voetbal-, de tennis- en de wielrenbond.

Met name FIFA-voorzitter Sepp Blatter en zijn collega Hein Verbruggen van de wielerfederatie UCI bleven zich verzetten tegen dergelijke straffen, die in hun ogen `disproportioneel' zijn.

Maar Blatter en Verbruggen hadden nog een reden om oppositie te voeren tegen de strafmaat. Zij menen dat een minimale uitsluiting van twee jaar als een inbreuk op het arbeidsrecht kan worden gezien en vrezen dat een schorsing van twee jaar door rechters onderuit wordt gehaald wanneer beroepssporters een civiele rechtszaak aanspannen. In het verlengde daarvan vrezen FIFA en UCI bovendien hoge schadeclaims. Beide federaties waren om die reden alleen bereid de antidopingcode te ondertekenen als de sancties versoepeld zouden worden.

Dat is gebeurd, want bij gebruik van relatief onschuldige producten als het geestverruimende cannabis, het vochtafdrijvend middel diureticum of het anti-astmamiddel efedrine kan een straf variëren van een `waarschuwing' tot maximaal `één jaar'. Voorwaarde is wel dat die middelen niet prestatiebevorderend mogen zijn. Verder kan een straf van twee jaar maximaal tot de helft worden teruggebracht als de sporter kan aantonen buiten zijn schuld te zijn gedrogeerd. Volgens de antidopingcode moet er dan sprake zijn van `buitengewone omstandigheden'.

Daarnaast heeft de FIFA in aparte onderhandelingen bedongen het individual case management te mogen toepassen. Dat wil zeggen dat elke op doping betrapte voetballer afzonderlijk beoordeeld en behandeld moet worden en niet automatisch een straf van twee jaar krijgt opgelegd. Afgesproken is dat WADA in beroep kan gaan bij het internationaal sporttribunaal CAS als de straf van een voetballer te laag wordt bevonden.

De algemene verwachting is sowieso dat de sancties op grond van de antidopingcode tot rechtszaken zullen leiden. Op die manier zal jurisprudentie op termijn voor een balans in de strafmaat zorgen. Op grond van de code zijn betrapte sporters alleen gerechtigd bij het sporttribunaal CAS in Lausanne in beroep te gaan.

De rechtmatigheid van die verplichting wordt overigens door veel advocaten bestreden. Geen document ter wereld kan een gang naar de rechter verbieden, is hun redenering. De vooraanstaande Belgische advocaat Luc Misson, de man achter het Bosman-arrest, behoort tot die categorie. Hij vindt zelfs dat de dopingcode indruist tegen de rechten van de mens.

In een vraaggesprek met deze krant verklaarde hij vorig jaar december: ,,De code verbiedt een atleet verboden stoffen in zijn lichaam te hebben. Hij wordt derhalve schuldig bevonden zolang hij zijn onschuld niet kan aantonen. Die omgekeerde bewijslast druist in tegen alle rechtsprincipes. Niet de sporter maar de sportautoriteiten moeten bewijzen dat de gevonden stof verboden is.''

En over uniformering zei Misson destijds in hetzelfde vraaggesprek het volgende: ,,Harmonisatie van antidopingregels is totale fantasie. Het is zelfs dom, omdat het dopingprobleem specifiek is voor elke sport en voor elk land. Het is onmogelijk dezelfde regels voor alle sporten te laten gelden. Het probleem is dat federaties vinden dat het hun regels zijn, voor hun mensen en voor hun sport en dat het dus goed is. Voorzitters van sportfederaties denken dat ze halfgoden zijn, die boven de regels staan; zij accepteren geen wetten.''