De dokter, de soldaat en de diplomaat

De internationale gemeenschap moet Afrika helpen zelf een oplossing te vinden voor de crisis in de Soedanese regio Darfur. Realistisch en geleidelijk handelen zijn daarbij essentieel, meent de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Michel Barnier.

Iedereen vreest dat de huidige noodsituatie in Darfur zal uitgroeien tot een ernstige humanitaire ramp en bovendien de stabiliteit en de veiligheid van een gevoelig gebied op het Afrikaans continent in gevaar zal brengen. Soedan is immers het grootste land van het Afrikaans continent en verbindt de Arabische met de Afrikaanse wereld. De oorlog die al meer dan twintig jaar in het zuiden woedt, is voor velen een symbool van de strijd tussen moslims en christenen. Soedan, dat zijn grens met negen landen deelt en tegenover Saoedie-Arabië ligt, waar de Sahelstrook en de kuststreken van de Rode Zee bijeenkomen, is het middelpunt van de spanningen die het Afrikaanse continent teisteren.

De toestand in Darfur, voornamelijk Afrikaans moslimgebied, voegt er nog een dimensie aan toe, namelijk een mogelijke confrontatie tussen de Arabische en de Afrikaanse bevolking. Het gaat hier niet alleen om de integriteit van dit land die in gevaar wordt gebracht, maar om een heel gebied dat bijzonder instabiel is. De demonstraties die onlangs in de Soedanese hoofdstad Khartoum werden gehouden tegen een buitenlandse interventie, vormen een waarschuwing. Heeft de Veiligheidsraad van de VN zelf niet erkend in zijn resolutie 1556 dat de situatie in Soedan een bedreiging vormt voor de internationale vrede en veiligheid?

Al snel heeft Frankrijk de ernst van de situatie ingezien alsmede de problemen die daaruit in dit gebied zouden kunnen voortvloeien. We hebben dus niet langer gewacht met handelen. Mijn voorganger, Dominique de Villepin, heeft als eerste vertegenwoordiger van een westerse staat in februari van dit jaar eerst een bezoek gebracht aan Tsjaad en vervolgens aan Soedan om het probleem Darfur aan te roeren. Zelf ben ik 27 juli naar El Fasher geweest om de Afrikaanse Unie onze steun toe te zeggen.

Het eerste urgente probleem is van humanitaire aard. Dat hebben we meteen aangepakt. Sinds december 2003 heeft Frankrijk de actie gesteund van de non-gouvernementele organisaties (NGO's) die al in Darfur aanwezig waren. Deze NGO's doen daar fantastisch werk. Daar kan ik persoonlijk van getuigen. Tot nu toe heeft Europa al meer dan 220 miljoen euro aan hulp gegeven. Dit is ongeveer tweemaal zoveel als het bedrag dat Amerika heeft toegezegd. Voor de meer dan één miljoen vluchtelingen in Soedan die hun huis hebben achtergelaten om een ander onderkomen te zoeken en de bijna 200.000 vluchtelingen die zich in Tsjaad bevinden, is het vóór alles belangrijk dat de verschillende hulporganisaties toegang tot deze mensen krijgen om hen te kunnen helpen. Daarom financiert Frankrijk op het ogenblik twee jumbojets die naar Soedan kunnen vliegen met hulpmiddelen. Ook zijn de troepen die al in Tsjaad aanwezig waren, ingezet om daar hetzelfde te doen. Ik heb er trouwens bij de Europese Unie op aangedrongen zo snel mogelijk grote helikopters in te zetten om hulp te verlenen.

Deze humanitaire actie kan niet gerealiseerd worden zonder begeleidende beveiliging. Dit is de tweede urgente kwestie, of het nu gaat om de veiligheid van de mensen die zich inzetten om te helpen, of van de waarnemers van het staakt-het-vuren, of van de mensen die in kampen worden bedreigd. Deze begeleiding zal ook later nodig zijn als deze mensen weer naar hun dorpen willen terugkeren. Frankrijk heeft ook hier zijn soldaten, die op het ogenblik in Tsjaad verblijven, ingezet, zodat zij langs de grens de waarnemers van de Afrikaanse Unie kunnen steunen in hun actie. Michèle Alliot-Marie, de Franse minister van Defensie, heeft zelf enkele dagen geleden ter plekke een bezoek gebracht en gesproken met de militairen en de vertegenwoordigers van de hulporganisaties.

Maar er is hier ook en vooral sprake van een politiek urgent probleem, want er kan geen duurzame oplossing voor het conflict in Darfur worden gevonden zonder een politiek akkoord. Zoals de resolutie van de Veiligheidraad al heeft onderstreept, is het noodzakelijk druk uit te oefenen op alle betrokken partijen, zowel op de rebellengroeperingen als op de overheid in Khartoum, opdat allen het staakt-het-vuren respecteren dat in april werd overeengekomen en ook serieus aan de onderhandelingen deelnemen die op 15 juli in Addis Abeba door de Afrikaanse Unie zijn begonnen.

Dit politieke proces zal noodzakelijkerwijs lang en moeilijk zijn. De wortels van het conflict dat vandaag Darfur raakt, zijn al oud, maar nu streven wij ernaar om een definitieve oplossing te vinden en zo uit de crisis te geraken en er zorg voor te dragen dat de stabiliteit in deze regio wordt hersteld om zo een botsing tussen de islam en het westen te voorkomen, ondanks de wens van sommigen.

Maar vergis u niet, de Franse diplomatie wil niet opdringerig of beperkt zijn maar vooral efficiënt ten opzichte van deze drie urgente kwesties en wij zijn vastbesloten om duidelijke principes aan te houden.

In de eerste plaats dringen wij er met kracht op aan dat Afrika zelf een oplossing vindt. De hele Afrikaanse gemeenschap, verenigd in de Afrikaanse Unie, heeft alle aandacht voor het vraagstuk Darfur. Wij steunen haar met vastberadenheid, ook in haar wil om de landen van de Arabische Liga te benaderen met als doel een weg te vinden die naar een mogelijk akkoord kan leiden.

Wij moedigen elke dialoog aan tussen de verschillende partijen die bij het conflict betrokken zijn. Er kan geen vrede worden gesloten in Soedan zonder de medewerking van Soedan en nog minder tegen de wil van Soedan. Vrede kan alleen maar worden verkregen met de medewerking van heel Soedan, dat wil zeggen met zowel de overheid als met de rebellen. Het is nodig om de weg tot onderhandelingen te betreden, want dit is de enige manier om tot een duurzame vrede te komen.

Tegelijkertijd leggen wij de nadruk op het nakomen van de aangegane verplichtingen. De internationale gemeenschap heeft zich zowel politiek als financieel enorm ingezet om een oplossing te helpen vinden in Darfur. Zij heeft dus het recht om van de regering van Soedan en van de rebellen te verwachten dat zij hun woord zullen houden en hun verplichtingen nakomen. Dit betekent vooral dat de regering van Soedan de militie ontwapent, hun aanvoerders en hun medeplichtigen aanhoudt en voor de rechter daagt. Maar dit houdt ook in dat de rebellen zich moeten houden aan het staakt-het-vuren en zich weer rond de onderhandelingstafel scharen. De plicht van ons allen is dat, ieder op zijn manier en ieder op zijn niveau, beide partijen overtuigen om het ergste te voorkomen.

Wij hebben ervoor gekozen om realistisch en geleidelijk te handelen. Beginnen te werken aan een politiek proces dat rekening houdt met de realiteit ter plaatse is de verantwoordelijkheid van de gehele internationale gemeenschap. Het is hoogstwaarschijnlijk door middel van een stapsgewijze methode dat wij de hoop kunnen koesteren het verzet te breken en de spanningen te verminderen.

Discussies die door Jan Pronk, de speciale gezant van Kofi Annan voor Soedan zijn gevoerd, geven al de eerste tastbare en duidelijke resultaten hiervan en moeten worden aangemoedigd. In de bepalingen van VN-resolutie 1556, kunnen sancties niet als enige optie gezien worden, maar als een middel om druk uit te oefenen en om de strijdende partijen tot duidelijke daden te bewegen die blijk geven van een oprechte wil om in de goede richting vooruit te gaan. Het is door een vertrouwelijk klimaat te scheppen, en niet door de druk te verhogen, dat zij de weg naar een akkoord kunnen vinden.

De Afrikaanse Unie en met haar de internationale gemeenschap moeten een waarnemingsorgaan aanstellen dat toezicht kan houden op de inachtneming van het staakt-het-vuren. Dit kan een toename van het aantal troepen ter plekke inhouden en leiden tot een verandering van hun taak. Hun taak om te beschermen zou dan overgaan naar een taak om de vrede te handhaven. Er kan geen enkele optie worden uitgesloten vanaf het moment dat deze voortvloeit uit een welbewuste keuze van de Afrikaanse leiders.

Maar we moeten niet naïef zijn: de problemen die ons in Darfur wachten zijn ontzettend groot en dat wat er op het spel wordt gezet in het hart van deze regio, getuigt weer eens van de confrontaties die onze wereld in gevaar brengen. Dit is een reden te meer voor Frankrijk om deze weg te bewandelen die noch toegeeflijk, noch inschikkelijk is.

Darfur, en heel Afrika, hebben een dialoog nodig, een welwillend oor en aandacht. Het is aan ons om hen te steunen in de moeilijke taak om een oplossing te vinden die essentieel is voor de stabiliteit van een heel continent.