`Wij hebben niets te verliezen'

De Venezolanen beslissen zondag in een referendum over het aanblijven van hun president Chávez. Voor- en tegenstanders leveren een gevecht op leven en dood.

Het lange bruine haar wappert speels op de rug. Ze draagt een wit hesje dat veel te klein is om de ballonborsten te verhullen. De vrouw frommelt aan de knopen van haar broek, staat op het punt de pantalon te laten zakken en roept: ,,Ja, natuurlijk.''

Veel meer dan levensgroot domineert de poster van de verleidelijke vrouw met tekstwolkje het straatbeeld in de Venezolaanse hoofdstad Caracas. Haar `ja' is een van de vele opvallende aansporingen aan de Venezolanen om aanstaande zondag in het kieshokje eveneens `ja' te zeggen op de vraag of men wil dat de huidige president Hugo Chávez opstapt en er nieuwe verkiezingen komen.

Al een jaar of drie is Venezuela – 25 miljoen inwoners en de vijfde olie-exporteur ter wereld – totaal geobsedeerd door het gevecht om de macht. Voor- en tegenstanders van de revolutionaire volksleider Chávez halen alles uit de kast om de strijd te winnen. Afgelopen zondag liepen honderdduizenden mensen door de stad en hielden demonstraties. Het land is tot op het bot verdeeld tussen enerzijds de Nee-ers, voornamelijk arme mensen die de president beschouwen als de leider die hen eindelijk bevrijdde van de voormalige corrupte, uitbuitende klasse, en anderzijds de Ja-ers die de in 1998 aangetreden Chávez zien als een autoritaire gek die bezig is Venezuela te veranderen in net zo'n socialistische dwangbuis als het Cuba van zijn vriend en voorbeeld Fidel Castro.

De verkiezingsstrijd is allesoverheersend en volledig onontkoombaar in het dagelijkse leven in Caracas. De kiosken van de straatverkopers in de vervuilde en verpauperde hoofdstad hangen vol met strijdbare plakplaatjes, op auto's staat `ja' of `nee' gekalkt, de lantaarnpalen zijn allemaal bedekt met posters en op radio, tv en in de kranten gaat vrijwel al het nieuws over het referendum van zondag. En wat voor de Chávistas kraakwit is, is in de media van de oppositie pikzwart. Alleen het weerbericht is nog neutraal: heet, half bewolkt met af en toe een stevige bui.

,,President Chávez is de eerste leider die ons menswaardig behandelt'', zegt elektricien Wilfredo Moscoso (40). Hij gaat voor in een rondleiding door de sloppenwijk La Esperanza in het noorden van Caracas om te tonen wat er onder het huidige bewind allemaal ten goede is veranderd. Tussen de verzameling onooglijke huisjes toont hij de een jaar geleden geopende volkssupermarkt waar de bewoners tegen sterk gereduceerde prijzen voedsel kunnen kopen. In de gaarkeuken zijn vijf vrouwen bezig met overheidsvoedsel een lunch te koken voor 150 mindervaliden, ouden van dagen en weeskinderen, er is een radiostation dat dagelijks wijknieuws uitzendt en een school voor de alfabetiseringscampagne.

In een kamer van het huis van de moeder van Wilfredo woont sinds een jaar de Cubaanse dokter Alexis die huisarts is voor de 1.500 mensen in dit stadsdeel. Hij is een van de duizenden Cubaanse artsen in Venezuela. ,,Wij leveren humanitaire bijstand die geheel past in de broederhulp die Latijns-Amerikanen elkaar proberen te geven'', zegt de arts die een borstbeeldje van de 19e eeuwse vrijheidsstrijder Simón Bolívar op zijn bureau heeft staan. ,,De regering van Venezuela speelt een toonaangevende rol in de eenwording van dit continent. Dat is voor Cuba belangrijk'', zegt de dokter die wegens de ,,politieke gevoeligheid'' liever niet zijn achternaam vertelt.

De innige banden tussen Cuba en Venezuela – de belangrijkste olieleverancier van Castro – vormen voor de tegenstanders van Chávez het meest pregnante bewijs dat hun land met deze president en de door hem bedachte Bolivariaanse revolutie op de verkeerde weg is. Chávez wil in navolging van vrijheidsstrijder Bolívar de traditioneel onderdrukte bevolking van Venezuela voor de tweede keer bevrijden van de overheersing. Maar volgens zijn tegenstanders is de president bezig het land om te vormen tot een socialistische samenleving waarin de rechten van andersdenkenden niet worden gerespecteerd. Er zijn oppositieleiders gearresteerd. Ambtenaren die tegen Chávez zijn, worden vervangen door loyale Chávistas. De jongste machtsgreep van Chávez betreft de hervorming van het Hooggerechtshof dat wordt uitgebreid met alleen maar aan hem loyale rechters. De werkloosheid is flink gestegen naar officieel ruim 20 procent en de misdaad tiert welig.

Het kroonjuweel van Venezuela, de staatsoliemaatschappij PDVSA, is sinds kort ook volledig overgenomen door de Chávistas. Toen de maatschappij twee jaar geleden via een twee maanden durende staking de president hoopte te verdrijven greep Chávez in. Zo'n 18.000 niet-loyale werknemers werden ontslagen en vervangen door getrouwen. De productie van het bedrijf is inmiddels weer bijna terug op een dagelijkse hoeveelheid van 3 miljoen vaten. De door de stijging van de olieprijs fors toenemende inkomsten worden door Chávez voor een groot deel gebruikt om zijn achterban te bedienen met sociale projecten. ,,Om stemmen te kopen wordt overheidsgeld misbruikt'', foeteren zijn tegenstanders.

Zij moeten zondag 3,8 miljoen stemmen zien te behalen – iets meer dan Chávez behaalde in de verkiezingen in 2002 – om nieuwe verkiezingen mogelijk te maken. Bovendien moet het absolute aantal stemmers dat president Hugo Chávez weg wil hebben groter zijn dan het aantal Nee-stemmers. Als dat lukt komen er binnen een maand nieuwe verkiezingen.

Of het lukt is de vraag. Volgens de meeste opiniepeilingen wint Chávez en er zijn waarnemers die dan een burgeroorlog voorspellen. Vooral de aanhangers van Chávez laten weten het afzetten van hun leider niet zo maar te zullen accepteren. Afgelopen maandag gingen beide partijen met elkaar op de vuist en moest de politie met traangas tussenbeide komen.

,,We zijn jarenlang genegeerd en betiteld als marginalen maar dat pikken we niet langer. De marginalen komen nu op voor hun rechten en die laten we ons niet meer afnemen'', zegt Moscoso. ,,Wij hebben immers niets te verliezen''.