Vossen renden voor de vlammen uit

Gisteravond werd het sein `brand meester' gegeven voor de duinbrand bij Heemskerk. De verwachting is dat de zeldzame moeraswespenorchis het wel zal overleven.

Dinsdagmiddag na vieren begint de regen te tikken op het dak van de rode, mobiele brandweercommandopost, aan de rand van de duinen bij Heemskerk. De aluminiumconstructie versterkt het geluid. Siep Paauwe zit gebogen over de kaart van de Kennemerduinen. Zijn gezicht klaart op. ,,Dit hebben we nodig. De zegen van boven.''

Om half tien 's avonds kan de brandweercommandant – dankzij enkele zware stortregens – het sein `brand meester' geven. De brand in de duinen van Heemskerk is onder controle.

Het vuur brak maandagmiddag rond vijf uur op zeven verschillende plaatsen uit en verspreidde zich, door de droogte van de afgelopen tijd, snel. De brandweer vermoedt dat het gaat om brandstichting en de politie is nu op zoek naar een man van ongeveer vijftig jaar, met grijzend haar. Een getuige heeft gezien dat hij gehurkt bij een klein brandje zat en daarna snel wegliep.

Volgens de brandweer is er schade aangericht aan ongeveer tachtig hectare duin- en bosgebied. Maandagavond om negen uur was de eerste grote brand onder controle, waarbij de brandweer van Kennemerland hulp kreeg van korpsen uit heel Noord-Holland en de bluswagen van het metaalbedrijf Corus.

In de nacht van maandag op dinsdag hebben zo'n zeventig brandweermannen pogingen ondernomen om ook de andere vuren te blussen. Op een aantal plaatsen lukte dat, maar sommige brandhaarden waren met de brandweerauto's niet te bereiken. De zware wagens liepen vast in het mulle zand of ze konden niet over de smalle zandpaden rijden. Ook via een uitgebreid stelsel van brandweerslangen dat als een bloedvatenstelsel in het duingebied was aangelegd, konden de laatste brandhaarden niet worden geblust, zodat de brand steeds opnieuw weer oplaaide.

Door toenemende wind laaide het vuur 's nachts weer op. ,,We zagen de vossen voor het vuur uit rennen'', vertelt een zichtbaar vermoeide brandweerman die de hele nacht aan het blussen is geweest. Omdat de grootste brandhaard niet te bereiken was, riep burgemeester Bernt Schneiders van Heemskerk dinsdagochtend de hulp in van blushelikopters om het vuur te bestrijden.

De twee ingezette Chinook-helikopters van de Koninklijke Luchtmacht hebben bijna honderd vluchten gemaakt om het vuur te bestrijden. Onder de helikopter hangt een grote plastic zak die zo'n tienduizend liter water kan vervoeren. Het water werd uit de Noordzee gehaald. Een politiehelikopter localiseerde met infraroodapparatuur de nog smeulende haarden.

De schade voor de natuur is waarschijnlijk beperkt, zegt Hidde Postuma, adviseur van het drinkwaterbedrijf. In de stromende regen kijkt hij naar het duingebied. `Zijn' duingebied, want vroeger was hij de beheerder van het gebied waar de branden hebben gewoed. ,,Er is vooral dierenleed'', zegt Postuma. Vossen, konijnen, zandhagedissen en muizen die in de vuurzee zijn omgekomen. Het drinkwaterbedrijf PWN beheert het duingebied tussen Zandvoort en Bergen en gebruikt de duinen voor het zuiveren van water.

,,Een gecontroleerde brand kan weer voor een nieuwe dynamiek in de natuur zorgen'', legt Postuma uit. ,,Wat het effect van deze branden zal zijn, is nog niet precies te zeggen. Maar mijn eerste indruk is dat de schade beperkt zal zijn. De duinen branden wel vaker, maar dat zijn kleine brandjes die snel geblust zijn. Zo'n grote brand hebben we nog niet meegemaakt.''

De financiële schade is groter, schertst hij. ,,Eén Chinook kost 8.000 euro per uur. Ik heb al voorgesteld of de Koninklijke Luchtmacht de hulp niet als een oefening kan afboeken.''

Maar is hij niet bevreesd voor de toekomst van de moeraswespenorchis? Deze zeldzame en beschermde orchidee komt voor in een van de duinvalleien die door de brand zijn aangetast. Deze vallei in het Kennemerduingebied is met de waddeneilanden en Voorne de enige plaats waar de plant voorkomt in Nederland.

,,Ik ben niet pessimistisch'', zegt Postuma. ,,De plant komt op deze plek voor omdat hij een voedselarm en vochtig milieu nodig heeft om te groeien, het liefst op een lichte, zonnige plaats. Daarom groeit de orchidee ook in een duinvallei. Van groot belang is het waterpeil en dat wordt door de brand niet aangetast. De lucht en insecten transporteren de zaden, dus ik verwacht eigenlijk wel dat deze orchidee hier weer zal gaan groeien.''

En als lucht en insecten hun taak niet vervullen, dan zal Marloes van der Zande de natuur een handje helpen. Bij een hek – het gebied is afgezet – kijkt de `natuurjunk', zoals ze zichzelf noemt, door een verrekijker naar de zwart geblakerde duinen. Marloes van der Zande: ,,Als de moeraswespenorchis hier over twee jaar nog niet groeit, dan ga ik persoonlijk een stekje halen op een van de waddeneilanden. Het is wettelijk verboden, maar niets en niemand zal mij tegenhouden. De moeraswespenorchis hoort hier in de duinen, dat laat ik mij niet afnemen door een of andere vandaal.''